آذربایجان

یادی از دکتر تقی ارانی

"آن قانونی مقدس است که حافظ منافع توده ها باشد"
"از دفاعیات دکتر ارانی در دادگاه پنجاه وسه نفر"

    چهاردهم بهمن ماه هر سال یاد آور خاموشی انسان بزرگی است که نام جاودانش مشعل فروزان راه آنانی است که به حقیقت و عدالت عشق می ورزند و در راه آزادی و سربلندی انسانها می رزمند.

 دکتر  تقی ارانی، انقلابی، فیلسوف، اندیشمند و آموزگار بزرگ زحمتکشان ایران در 13 شهریور 1281 در خانواده ای کارمندی در شهر تبریز چشم بر جهان گشود. چند سال از دوران کودکی خود را در تبریز گذراند و سپس همراه خانواده اش به تهران منتقل شد. در تهران به مدرسه رفت و در سال 1299 دوره تحصیلات متوسطه را به پایان برد و به عنوان شاگرد نمونه دارالفنون شناخته شد.

 دکتر  تقی ارانی سالهایی از عمر خود را در آلمان به تحصیل در رشته فلسفه گذراند. او در این سالهای نوجوانی- در این کشور که آکنده از فضای زهرآگین تئوری برتری نژاد ی وسیطره فاشیزم هیتلری بود، چند صباحی تحت تاثیر  نژادپرستان آلماندوست ایرانی مقیم برلین قرار گرفت. ولی با مشاهده نقادانه اوضاع آلمان در دوران نضج گیری فاشیسم، بسرعت از این نظریه های غیر انسانی و جنایتکارانه دوری گزید و به اندیشه سوسیالیستی روی آورد. او بعدها ، در ایران با نقدافکار دوره جوانی خود به یکی از شناخته شده ترین مبارزان علیه برتری طلبی قومی ونژادی تبدیل شد.

   دکتر تقی ارانی پس از بازگشت به ایران در کنار تدریس، با کمک چند تن از همرزمان خود به نشر مجله دنیا پرداخت. نقش مجله دنیا در روشنگری میان جوانان تشنه دانش و آگاهی نقشی پر اهمیت و تاریخ ساز بود. هر چند که انتشار مجله دنیا زمان زیادی طول نکشید و فقط 12 شماره از آن منتشر شد، ولی همین چند شماره که تا اواسط سال 1304 از زیر چاپ در آمد، خشم حیوانی ماموران رضاخان را برانگیخت. دکتر ارانی و 52 تن از یارانش - گروه معروف به 53 نفر- از سوی پلیس سیاسی شهربانی دستگیر و به شگنجه گاهها فرستاده شدند. بیدادگاه رضا شاهی، ارانی و یارانش را با اتهاماتی دروغین به محاکمه کشاند. دفاعیات مستدل و شورانگیز دکتر ارانی در این دادگاه، دادخواستی علیه رژیم رضاخانی و برگی زرین از تاریخ مبارزات آزادیخواهی  در ایران است.

   دکتر تقی ارانی اتوریته و نفوذ معنوی بسیار نیرومندی درمیان آزادیخواهان ایران داشت. همه اورا به دانش و پاکدامنی و پایداری در برابر ستمگری ستوده اند. سید جعفر پیشه وری که هنگام بازداشت  گروه " 53 نفر " سالها در زندان قصر محبوس بود و خود از زعمای طراز اول نهضت آزادیخواهی بشمار می آمد، از ارانی با عنوان رهبر آزادیخواهان ایران یاد کرده است. ارانی که مجبوب آزادیخواهان بود، پس از تحمل رنجهای بسیار و شکنجه های توانفرسا در بهمن ماه 1318 در زندان از سوی جلادان رضاشاهی به قتل رسید. نامش جاودان باد.