birinci sahife

Sirus Mədədi

 21Azər  və bugün

Demokratik 21 Azər və bu günkü “milli” mübarizədə bəzi anti demokratik baxışlar. 

 Əziz dostlar! 21 Azərin, Azərbaycan Milli Demokratik Hökumətinin 63-cü il dönümü münasibətilə mən də- məndən öncə danışan dostlar kimi sizi təbrik edib, vətənin, xalqın yolunda canlarını qurban verən qəhrəmanların xatirəsi önündə baş əyirəm.

Sözə başlamadan əvvəl icasə verin bir mövzuya işarə edim. Təvazökarlıqdan uzaq düşməsin, məni taniyan dostlar bilirlər ki, mən heç zaman yaranan fəzaya tabe olub, mövqeiyyət, təhsin, kütləvi afərinlə və s.... arxasınca olmamışam. Kimsədən rəy toplamaq fikrində deyiləm. Illərdir, hər 21 Azər gələndə mən istəmişəm bir tərəfdən o nehzətdən( hərəkatdan) müdafiə edəm. Bir tərəfdən də bu günkü mübarizəmizə bir nəzər salıb, çatışmazlıqları, mənfi cəhətləri ortaya qoyam və onlarla mübarizə yollarını  düşündüyüm qədər açıb göstərəm. Elə bu gün də qəstim(məqsədim) budur. Bilirəm hər zaman olduğu kimi məndən inciyənlər də olacaq, mənlə düşmənliyə qalxıb, ittihamlar yağdıranlar da olacaq. Amma həqiqət hər şeydən üstündür. Həm həqiqət olduğu üçün, həm də xalqımızın xeyri- mənafeyi onda olduğu səbəbdən.

Bu müqəddimə ilə məsələnin əslinə keçirəm:

Bildiyiniz ki 1945- 1946-ci illər, Azərbaycanda yaranan milli demokratik hökumət, tərkibi, vəzifələri və iqdamatı nüqtei- nəzərindən şərq və ümümiyyətlə dünya miqyasında misli az görünən tarixi hadisələdən biridir. Biz bu gün bu böyük günü bir çox özünəməxsus şəraitdə qeyd edirik. Bir tərəfdən İran İslam Cümhuriyyəti, fars ifratçi millıyyətçiliyi bizim xalqı, bizim milli varlığı əzib dağıtmaqdadır və bir tərəfdən də milli zülmə qarşı etirazlar genişlənir və genişləndikcə günü-gündən artıq sağlaşıb, anti demokratik xarakter daşıyan bir siyasi meyl də demokratik mübarizəmizə başqa rəng, başqa sima verib, onu öz hədəflərindən uzaqlaşdırmağa çalışır.  

21 Azər bizə tarix səhifələrində quylanıb qalan bir hadisə yox, bir örnəkdir. İllər uzunu böyük demokrat Pişəvərinin əsas ideyaları bir məşəl kimi önümüzdə gedib. Biz illərdir ki, böyük qəhrəmanlarımızın varisləri kimi demokratik şüarlarla, demokratik yollarla xalqımızın milli-azadliq hüququ uğrunda  döyüşmüşük. Uzun illər mübaizlərimiz, bədii ədəbiyyatımız, şeirimiz və musiqimiz də bu yolu tərənnüm etmişdir. Bizim qüvvətlərimizdən biri də elə bu metod  və bu yol olmuşdur. Biz dünya əfkari- amməsi( dünya ictimaiyyəti) içində( arasında) fəqət( yalnız) haqlı istəklərimiz ilə yox, həm də demokratik yollarla döyüşdüyümüz üçün diqqət və himayət qazanmışıq və qazana bilərik.

Amma bildiyimiz kimi bu gün bizim Azərbaycanda bir ayrı metodik, siyasi xətt də var. O xətt “insan”, “xalq”, “vətən”, “Azərbaycan” və “millətsevərlik” yerinə “qan”, “İrq” və “nəjad” sevərlik xəttini irəli sürür. Bu cərəyan 21 Azər adı altında gizlənsə də, 21 Azərin ideyalarına, armanlarına tam qarşı çıxış edir. Bu fovqüladə təhlükəli cərəyan, “türkçülük-turançılıq” cərəyanıdır. Tarix isbat(sbut)  etmişdir ki, bu xətt iddialarına rəğmən(baxmayaraq) türk xalqları, türk millətlərin xeyrinə yox, bir müəyyən məhfillərin(zümrələrin), təbəqələrin və siyasətlərin mənafeyindən müdafiə etmək üçün yaranmışdır. Sadə, səmimi, xeyrxah, mübariz insanları həqiqi mübarizədən yayındırıb, onları inhirafi( əyrı) yola yonəldən “başçılar” bu həqiqəti hamıdan yaxşı bilirlər.

Müxtəlif insan qruplarıının gözəl həyat üçün birgə çalışması olduqca müsbət bir hərəkətdir. Amma “nəjadi” və “irqçilk” əsasında qurulan “ittihadlar” (ittifaqlar) hər zaman sədaqətli şəxslərin niyyətlərindən asılı olmayaraq, müəyyən siyasətlərin aləti-dəstinə (əlaltısına) çevrilir. Panaamerikanızm, Amerika Birləşmiş Dövlətləri xeyrinə, panislamism, panşiəizm, paniranism Tehran mənafeyinə, pansilavizm Maskvanın xeyrinə olduğu kimi, panturkism də əməl meydanında bir müəyyən qüdrətli varlıq, Türk dövlətləri içində ən güclüsünə dayanmalı və oradaki hakim dayirələrin mənafeyini öz mənafeyindən üstün tutmalı olur. Bu iddia deyil, bir vaqeiyyətdir. Bu yeni bir “beynəlmiləl”(beynalxalq), “milli beynəlmiləl”, milli internasiyonal”dır. Mütənaqiz(ziddiyyətli) görünən bu məfhum, bir həqiqətdir.   

Siz bilirsiniz ki, bu meyl, bu xətt bizim Azərbaycanda yenidir. Doğrudur Xiyabani dövründə bir neçə osmanlıçı şəxsin bu düşüncəyə tərəfdar olduğunu bilirik. Xiyabaninin də onlara müxalif olduğundan xəbərimiz var. Amma keçən 70 ildə bizim fars şüvinizminə qarşı milli demokratik mübarizəmizdə türkçülük-turançılıq xətti olmamışdır. Onun tarixi 90-ci ildən Azərbaycan Respublikasında türkiyəçi Elçibəyin hakimiyyətə gəldiyi dövrdən başlanır.

Milli demokratik hüquq uğrundaki mübarizə ilə “türk irqi”, “türk qanı”, türk dünyası” uğrunda mübarizə iki mütəzadd(ziddiyyətli) düşüncə və siyasətdir. “azərbaycançılıq”la, “türkçülül- turançılıq” hər zaman bir-biri ilə gərgin çəkişmələrdə olmuşlar. Elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycanda, Türkiyədə və Avropada fəaliyyət göstərən türkçülük-türançılıq xətti birinci gündən bizim 21 Azər hərəkatı ilə düşmən olmuşdur.

Aziz dostlar!  yoldaşlar!

Azərbaycan məsələsi ilə əlaqədar bu günə qədər 4 düşüncə, meyl və siyasətin şahidi olmuşdur:

1- Azərbaycan 2- Azərbaycançılıq Δ Azərbaycançılıqsevərlik, türanşılıq Δ Türkçülük 3- Bütün Δ bütün Azərbaycançılıq Δ 4 Türkçülük Δ Azərbaycançılıq

Milli demokratik hüquqlar Azərbaycan xalqının mənafeyi uğrunda mübarizədən başlanan Azərbaycansevərlik- Azərbaycançılıq xətti, bir az diqqətsizliklə getdikcə addım-addım “tündləşir” və nəhayətdə öz ziddinə, yəni fövqüladə təhlükəli pantürkizmə çevrlir. Biri-birindən çox kiçik elementlərlə, xirda fərqlərlə seçilən bu 4 siyasi meyl nəhayətdə bir-birinə qarşı yollara çevrilir. Birici yolda, yəni Azərbaycansevərlik- Azərbaycançılıq düşüncəsində əsas və mərkəzi nüqtə vaqe olan”xalq”, “Azərbaycan xalqı” və “demokratism” isə getdikcə yerini “İrq”, “qan” və “nəjad” kimi anlayışlara verir. Bu siyasət öz gedişində Azərbaycandan uzaqlaşır və yeri gəldikdə Azərbaycan əleyhinə heç düşmənçilikdən də əsirgəmir. Türkçülük-türançılıq Rza şahlar, Məhəmmədrza şahlar, Hitlerlər, Mussolinilərlə Amerika və İngilis təcavüzkarları ilə birləşib, Şimali Azərbaycana və 21 Azərə qarşı əmkdaşlıq etdiklərini tarixin səhifələrindən silmək olmaz.  

Bilirsiniz ki, 21 Azər hərəkatı və milli hökumət dövrü “türkçü- turançılar” bizə yox, Tehran hökumətinə yardım etmişlər. Türkiyə dövləti o illər bizim fədailərin yox, sərleşgər Zəngənə kimi cəlladların pnahgahınə çevrilmişdir. Türkiyə mətbuatının səhifələri və Ankara radiosunun arxivləri bu düşmənçiliklərin sənədlərilə doludur. Ankara radiosunun qüyrüğu kimi hərəkata qarşı iftirala yayılmış və totiələri, Milli Hökumət dövru mətbuatı, Azərbaycan qəzetini və şəxs Pişəvərinin əsərləri ilə tanış olanlar mənim bu sözlərimi yaxşı başa düşərlər. Pişəvəri dönə-dönə bu xiyanətkaranə(xiyanətkarcasına) siyasti tənqid etmiş və onların bizə nə qədər zərbə vurduğunu qeyd etmişdir. Bu dövr Türkiyəyə hakim olan irticai(geriçi) dövlətin siyasəti, pantürkism siyasəti ilə üst-üstə düşmüşdur. Aydındır ki, bizim bu sözlərimiz- bəzi şəyyadların (şarlatanların) təbliğinə rəğmən(baxmayaraq), “Türkiyə” ölkəsinə qarşı düşmənçilik deyil, 21 Azər dövrü Türkiyədə hökm sürən türk irticası və “türkçü-turançılıq” adı altında öz mənafelərini təqib edən mürtəce rəhbərlərə qarşı iddia namədir. Bəli, bu bir həqiqətdir ki, sadə zəhmətkeş xalqı, irq üstünlüyü ilə aldadan siyasətçilər, bu qüvvəni Azərbaycan hərəkatıın əleyhinə təhrik etmişlər.  

Keçən günlərdə pantürkismin 21 Azərə qarşı siyasətini təbriə(siyasətinə bəraət qazandırmaq üçün) etmək istəyən bir şəxs “Pişəvəri- Türkiyə ilişkiləri üzərində” adlı yazısında bu həqiqətə etiraf etmişdir. O, yazırki bu dövrdə Türkiyə öz qorxusundan, öz əmniyyətini(təhlükəsizliyini) qorumaq üçün Pişəvəri və 21 Azər ilə düşmənçilik etmişdir. Məqalənin  müəllifi bunu deməklə bir həqiqəti ortaya qoyur: Bəli Türkiyə dövləti, dünya “türkçüləri və “turançıları” öz mənafelərini qoruyaraq bizimlə müşmənçilik etmişlər. Deməli, son sözü “soy”, “qan” və “irq” deyil, mənafe demiş olur. Əgər belədirsə, bəs sözü danışılan “millətçiliyin”, “türkçülüyün”  mənası nədir. Bəli, biz elə bu gündə yaşadığımız məntəqə də “soydaşlıq”, “qandaşlıq” və “dindaşlıq”dan açıq-aydın üstün tutulan mənafeyin şahidiyik. İran-Ermənistan, Türkiyə-Ermənistan münasibətləri gözümüzün önündədir.  

Üzərində danışdığımız 21 Azər hərəkatı dövründə Türkiyə irticasının əsas qorxusu 21Azərin demokratik ideyalarından olmuşdur. Milyonlarla kənd və şəhər zəhmətkeşlərinin həyatında dərin dəyişiklər yaradan qadınla kişini bərabər hüquq elan edən, hüquqsuz xalqa şəxsiyyət bəxş edib, özünə inandiran 21 Azər əlbəttə ki, məntəqə və eləcə də Türkiyə zəhmətkeşlərinin ürəyindən olmuş və məntəqədə hakim dayirələrini vəhşətə salmışdır. Onların əmniyyətini təhdid edən əsas xətər elə 21 Azərin demokratik düşüncələri olmuşdur. Deməli, Azərbaycan xalqı ilə düşmənciliyi Türkiyə xalqı deyil, Türkiyə mürtəceləri, Türkiyə pantürkist rəhbərləri etmişdir.

Pantürkism fəqət müharibədən sonra yox, müharibənin içində və ondan illər öncədən Azərbaycan demokratlarının qanına susamışdır. M.Ə.Rəsulzadənin şəklini Pişəvərinin şəklinin yanından asdıranlar yaxşı bilirlər ki, Rəsulzadə o illərdə ömrünün ən yetgin çağlarını yaşayaraq, bizim nehzətin qanlı düşmənlərindən olmuşdur. M.Ə. Rəsulzadənin biyoqrafiyasını yazaraq, şəyyadlıqla 1937-dən 1946-ci illəri məskut qoyub, Rəsulzadə həyatının o illərini gizlədən cənablar yaxşı bilirlər ki, o illərdə Rəsulzadə təkcə bizim nehzətə tərəfdar olmamış, bəlkə Alman faşismi ilə , sonralar isə Amerika və İngilis imeriyalistləri ilə əl-ələ verib bizə və Şimali Azərbaycana qarşı gərgin fəaliyyət aparmışdır. Bu gizlədilmiş qara pərvəndələrin üzərində ətraflı danışmağa bizim bu gün vaxtımız imkan verməz. Elə o səbəbdən  də mən bu mövzunu ayrı vaxta qoyub ancaq bu nüktənin üzərində təkid edirəm ki, 21 Azər rəhbərləri uzun illərdən bəri pntürkismin mahiyyətini, onun bir müəyyən dayirərin əllərində xalqı aldatmaq üçün bir vəsilə(vasitə) olduğunu anlayıb və nəticədə ona qarşı olmuşlar. Pantürkism də heç zaman demokratik 21 Azərlə düşmənçilikdən əl üzməmişdir. Alpərslan türkeşlərin və Rəsulzadələrin davamçısı olan qatı pantürkist Elçibəy hakimiyyətə keçdikdən(gəldikdən) sonra 21 Azərin 45 il ötsə də öz öndərlərinin yolunu davam verib, 21 Azər və Pişəvəri ilə düşmənçiliyi davam etdirmişdir.

Keçmiş “Şurəvi” də(Sovet) məsx edilmiş sosyalist dağılarkən, o sistemin yerinə bir demokratik rejim gətirmək yerinə müəyyən dayirələrin, o cümlədən bir sıra xarici antisovet və pantürkist mühafilinin(dayirələrinin) fəaliyyəti nəticəsində siyasi boşluq mühitində Elçibəy diklənir. Onun hakimiyyəti dövründə Azərbaycan  xalqına böyük faciəvi ziyanlar toxunmuşdur. Həmin dövrürdə Cənubi Azərbaycan milli demokratik mübarizəsi və onun rəhbərləri tapdalanmış, Hətta Pişəvərinin adı Belə “Pişəvəri”  küçəsindən silinmişdir. 21 Azərçilər ciddi sixintılara, hədələnməklərə məruz qalmışlar.

 Bəli aziz dostlar! Sadə vətənsevər türkləri aldadıb, onları demokratik mübarizədən yayındırıb, millətsevərlik pərdəsi altında irqiçiliklə və nəhayət öz mənafelərinə tabe etmək istəyən Pantürkist rəhbərlər ötdükdən sonra bizim Azərbaycanda2 mövzuya mütəvəcceh olmuşlar(diqqət etmişlər)

-         Özlərinin bizim Azərbaycan mübarizə tarixində sabiqəsiz olduqlarını

-         21 Azər nehzətinin ürəklərdə yaşadığı

Son illərdə bu iki nüktəni başa düşən “türkçü- turançılar” bizim mübarizə tariximizi təhrif edib(uydurmaqla), onu  öz xeyrinə “müsadirə”(zəbt) etməyə, mənimsəməyə çalışırlar. Onun ideya- düşüncələrini təhrif etmək, ona yalan tarix yazmaq, turançıların pılanına keçmışdir. Tarix sahəsində Cəmil Həsənli buna böyük nümunədir. Elçi Bəyin yaxın yardımçılarından olan bu şəxs öncə Azərbaycan nehzətini birinci gündən son gününə qədər Stalin qurğusu qələmə verir, 21 Azəri qondarma hərəkət kimi cilvələndirir və sonralar, mühitin iqtizası)ilə(mühitə uyğun) orda-burda ktabın pis başa düşüldüyünü, Fars dilinə pis tərcümə olunduğunu söyləyir. “Vudru Vilson” soyuq müharibə tarixi müəsisələrinin əməkdaşlığı və “afərin”ləri ilə yazıb yaraddan bu şəxs son zamanlar bir sıra sadəlövh şəxslərin ürəyini ələ almaq üçün orda-burda Pişəvərinin milli şəxs olduğundan danışır! Bizim Azərbaycana və onun tarixinə Məhmud Əfşarlar, Kəsrəvilər qədər zərər vuran, Elçi bəyi bu tarixçi yardımçısı öz yazıları üçün fars şovinismi və qərbdəki soyuq müharibə rəhbərlərinin sevgilisinə çevrilmişdir. Onun yazıları indi “zər varaq” kimi əllərdə gəzir. O, İran mürtəcelərinin, fars şovinistlərinin zəhərli tədqiqat və təbliğatları üçün 100 illik material bəxş etmişdir. Bizim nehzətin qondarma, çamadanda göndərilən dəstur(əmr) nəticəsində yaranan hərəkət kimi göstərmək istəyənlər, bu gün ayrı dona bürünüb, bizim sadiq(pak) insanlarımızı, sadiq Azərbaycan sevərlərimizi, sadiq fədailər balalarını Azərbaycandan uzaqlaşdırıb, onun milli hüveyyətini(kimliyini) türkçülük içində əzib məhv etməyə çalışırlar. Onu müşəxxəs Azərbaycan üçün demokratik mübarizədən yayındırıb, mücərrəd “Turan” üçün- antı demokratik yullara, qan və irq mübarizəsinə çağırırlar.  

Hörmətli dostlar! Yoldaşlar!

Türk dillər ailəsindən olan bizim Azərbaycan dili, türk dillərinin bir şöbəsinin bir xoludur. Bu danılmaz bir vaqeiyyətdir. Amma türkdilli xalqların, türk millətlərinin müxtəlif coğrafiyalarda yaşadığı (Sibirdən tutmuş Avropa və Cinə qədər) müxtəlif dinlərə inandığı, müxtəlif görkəmlərdə olduğu və iqtisadi baxımdan fərqli iqtisadlarda yaşadığı da hamımıza aydındır. Onların danışdığı dillər arasındakı fərq və ifadə tərzi o qədərdir ki, bu gün hər birinin dili öz adı ilə müşəxxəs edilir. Bizim dilimiz Azərbaycan türkcəsi(Azərbaycan dili)-dir. Onun özünəməxsus söz xəzinəsi və ifadə tərzi var. Son zamanlar Çin türkləri ilə Azərbaycan türklərinin tarixi, siyasi, coğrafiya fərqlərini gizlədib, hamı türk adı ilə tanıdanlar, bizim milli varlığımızı, Azərbaycan hüveyyətimizi(kimliyimizi) məhv edib, mövhum və naməlum türkə çevirənlər, dilimizi də əridib aradan aparırlar. Onların siyasəti bu ərsədə(sahədə) fars şovinismi siyasəti ilə üst-üstə düşür.

Bilirsiniz ki, şahlıq dövrü hətta “Azərbaycan” sözü, Azərbaycan adı, özü-özlüyündə bir növ təhlükəli söz hesab edilirdi. Rza şah dövrüdən Pəhləvilərin son gününə qədər “Azərbaycan” adında ruznamənin(qəzet) nəşrinə icazə verilmədi. 21 Azərin məğlubiyyətindən sonra Tehran irticası və fars ifratçı milliyyətçiləri hətta bizim üstanların adlarınıda dəyişiklik istəmişlər. Tehran bizim Azərbaycanı neçə parçaya bölüb, “üstani sevvom”, “üstani çəharom” və ... adlandırmaqla onun hətta adını belə kitablardan silmək istəmişdir. Fars şovinismi bu adı təhəmmül edə bilmədiyi( dözə bilmədiyi (kimi türkçülük-turançılıqda da “Azərbaycan” adı, Azərbaycan hüveyyəti dözülməz hesab olunur.   

Keçən 10-15 ilin içində bir müəyyən siyasət icra edilir: Azərbaycan hüveyyəti yox, türk hüveyyətindən danışılır. “türanın bir eli var, bir dili var” bağıran “bəy”lər və “bayan”lar “Azərbaycan”dan söz açmağı, Azərbaycançılığı bağışlanmaz günah və “küfr” sanırlar. Kəsrəvinin ixtira etdiyi “Azeri” sözü ilə müxalifət bəhanəsilə, mütərqqi Azərbaycansevərlik ədəbiyyatımızda “Azərbaycanlı” mənasında işlənən “Azəri” sözü və habelə “Azərbaycan türkcəsi” mənasında olan “Azərbaycan türkcəsi” sıxışdırılıb meydandan çıxarılmışdır. Deməli, Azərbaycana şəxsiyyət verən hər hansı elemet varsa, onunla düşmənçilik edilir. Dünən söz açdıqları “Azərbaycan mərkəzlidüşüncə” bu gün “türkcülüyə” gəlib çatmışdır.

Dil bir millətin varlığının əsas təməlidir. O səbəbdən bizim Azərbaycan dili (Azərbaycan türkcəsi) fars şovinistləri tərəfindən tapdalandığı kimi birdə yeni meydana gələn türkçü-türançı çənabların əlilə əzilir. Onu “türkləşdirməyə” çalışdıqda sözlər dəyişdirilir, “İstanbullaşdırılır”. Son zamanlarda yayılan yazılara, işlədilən sözlərə diqqət etdikdə bu faciənin şahidi oluruq. Bu siyasət xalqımıza öz dilində yazılıb oxumaq, öyrətməyin qarşısında fövqladə böyük bir maneə yaratmaqdadır.

    Azərbaycan milli varlığı- Azərbayca dili ilə əlaqədə iki baxış və siyasəti bir-biri ilə müqayisə edin. Bir tərəfdən “insanları” və “Xalqı” mərkəz tutan Pişəvərilərin və bir tərəfdən müxtəlif dona bürünmüş “türkçü”, “türançı” irqçilərin siyasət və baxışların. Şanlı 21Azərin parlaq tarixi səhifələrindən biridə elə milli varlıq və dilimizə münasibəti olmuşdur.

 Hörmətli xanımlar! Ağalar!

21 Azərin rəhbərləri insanların birliyini istədiyi halda, yaxşı bilirdilər ki,”türkçülük” türklərin birliyi fəlsəfəsi yox, əməldə müəyyən dayirələrin mənafeyinə örtük olan bir fəlsəfədir. Bilirsiniz ki, Türkiyədə türkçülük güclənən zaman, İranda  da fars şovinismi qüdrətlənməkdə olmuşdur. Türkiyədə, Avropada və habelə Şimali Azərbaycandan gəlib İranda yaşayan pantürkistlə və müsavatçılar fars şovinisminin, Rza şahın qəddar təbliğatçıları olmuşlar. Onlar Azərbaycan Qanına susamış Rzaşahı, anti kommunist, anti sovet olduğu üçün təyid və ona yardım etmişlər. Rəsulzadənin dönə-dönə Rza şahı mədh etdiyindən xəbərimiz var. Onun “kongrə”(qurultay) Firdovsi”- Firdövsinin 1000 illiyi münasibəti ilən yazdıqları danılmaz tarixi sənədlərdir.[ M.Ə.Rəsulzadə haqqında mənim yaxın gələcəkdə nəşr edəcəyim yazıya müntəzir qala bilməyən dostları, hələlik kicik nümunə olaraq “Şımali Qafqaz” jurnalının 1934-cü il 5-6-ci nömrələrində (2-3 s) ki “Firdövsi bayramı” adlı məqaləyə baxmağa dəvət edirəm.]

Amma bir gün bir əcib tarixi təqəllübün(uydurma) şahidiyik. Dünənə kimi Pişəvəriyə lənətlər oxuyan “bozqurd”çular, bu gün onuda müsadirə edirlər. Böyük demokrat və anti rasist olan Pişəvərinin əksi(şəkli) Rəsulzadə ilə, “bozqurd”la bir yerdə yayılır. 21 Azərdə “qurd” ulaması təşkil edilir. Bu fəqət şəkil deyil, pantürkism bizim nehzəti milli demokratik məzmundan boşaldıb, onu məhv etmək üçün ciddi hərəkətə keçmişdir.  

    Son zamanlar bizim Azərbaycanda milli zülmə qarşı üsyan edənlərin böyük bir hissəsi “mən türkəm” diyə, Azərbaycan mənafeyi üçün üsyan edirlər. Onlar  ara-sıra özlərini “türkçü” adlandırsalar da  onu bam-başqa mənada “milli hüquq, milli varlıq uğrunda mübarizə şüari kimi anlayıb, istifadə edirlər. Milli zülmdən cana gəlmiş bu mübariz insanların insani hissiyatından sui-istifadə edib, Onları “pantürkist turançı” kimi qələmə verənlər, öz işlərinin mənasını yaxşıca bilirlər. Onlar tariximizi müsadirə etdikləri kimi, mübarizlərimizi də müsadirə etməyə cəhd göstərir.

Əziz dostlar! əziz yoldaşlar!

Tarix bir xalqın sərgüzəşdidir. Onu olduğu kimi tanımaq, təhlil etmək gərək. Onu bu güngü qəlibə salmaq olmaz. Onu bu gün istədiyimiz şəkilə salmaq, həm yalan, həm də xalqı tarixi dərsdən, tarixi təcrübədən məhrum etmək deməkdir.

Bizim milli demokratik 21 Azər hərəkatı, ifrati(ifratçı) millətpərəstlik hərəkatı olmamışdır, bizim 21 azər hökuməti xalq hökuməti demokratik və xalq olub. Onun adındakı “milli hökumət” sözü nasiyonalistlik, millətpərəstlik yox, Azərbaycan xalqı və Azərbaycan milləti üçün olmaq deməkdir. Bilirsiniz ki, milli sözü Azərbaycanda və İranda, o illər və hətta bu günə kimi “xalqı”, “qeyri-xalqı”, “dövlətə qarşı”, “ümumi” və... mənada işlənilib. 21 Azərin yaratdığı hökumətin “milli” adlanması, onun “xalqı” olması deməkdir. Firqə başçıları və Şəxsən Pişəvəri hər zaman bütün İranda “milli hökumət” yaratmaq qəstlərindən danışmışdılar. Onlar demışdılər ki, Azərbaycanda yaranan milli hökumət bizim sərhəddlərdə məhdud qalmamalı! Bizim məqsədimiz bütün İranda milli hökumət yaratmaqdır. Bizim rəhbərlər özlərini demokratlar adlandırmışlar. Firqənin də adı “Demokrat Firəsi” olmuşdur. olar heç zaman “nə mutlu türkəm deyən” deməyib, düşünməmişlər. Pişəvəri osmanlı imperiyalistlərin dağılma səbəblərindən danışanda elə bu türkçülüyün rolunu tənqid etmişdır. Qondarma 21 Azərçilər yox, 21 Azər adı altında “türan” böyürənlər yox, həqiqi 21 Azəçilər millətimizi xalqımızı sevmiş və heç zaman irqdən və nəjaddan danışmamışlar.

Bizim türkçü və millətçilərin fikrinə müğayir olaraq, 21 Azər hərəkatı heç zaman azərbaycanlıları azərbaycanlı olduqları üçün müqəddəsləşdirməşişdir. Milli hökumət millətin müəyyən hissəsi, millətin içindəki bir ayrı milləti təşkil edən zəhmətkeşlər, roşənfikirlər(ziyalılar) və Azərbaycan xalqına mənafe yetirənlərin hesabını, azərbaycanlı xanların, əyanların, dövlət başçılarının hesabından ayırmış, onların arasında ciddi fərq qoymuşlar. Bilirsiniz ki, o dövrdə bizə qarşı mübarizə aparanların çox böyük hissəsi elə azərbaycanlılar olmuşlar. Seyid Həsən Təqizadə, Said, Şahbəxti, Zülfüqari, Əmir Nüsrət İskəndəri və minlərlə başqasının azərbaycanlı olduqlarına şübhə edən yoxdur. Şəriətmədari və Tehranda mərəkə gəzdirən Mirzə Hüseyn Vazid də azərbaycanlı olmuşlar. Amma firqə zəhmətkeş Azərbaycan millətinə qarşı olan “türk” xanları və “türk” satqınları “xalq düşməni” elan edib, onlar bizi və biz onları məhv etməyə çalışmışıq. Bu gün mulla Həsəniləri, Hadi Qəffariləri azərbaycanlı olduqları üçün bizim və bizə müttəhid hesab edənlər hər nədən danışsalar da, özlərini 21 Azər hərəkatı davamçıları cilvələndirməyə haqqları yoxdur.

21 Azər sekular bir hərəkatdır. Bizim rəhbərlər xalqın dini etiqadlarına (inamlarına) hörmət qoysalar da, heç zaman dini siyasətə qatanlarla barışmamışlar. Bu elə Məşrutə dövründən bizdə bir sünnətdir(adətdir) Səttarxan da belə olmuşdur. Şex Məhəmməd Xiyabani və Pişəvəri də. Bizim nehzət qan dəryasında boğanlar. Dindən sui-istifadə etməklə irəli gəlmişlər. Bizim xalqın dini etiqadlarına ciddən ehtiram qoymalıyıq(hörmət etməliyik). Din ilə siyasətin ayrılması və ayrı qalmasından hərəkət etməliyik  Binaən(demək) dini dövlət yaratmaq istəyənlərlə 21 Azərin heç bir əlaqəsi ola bilməz. Türk dilini yaymaq üçün Xomeyni əsərlərini bizim dilə tərcümə edib, səhərə qədər təəssürdən ağlayan həzərat hər nədən danışsalar, özlərini 21 Azərə bağlamağa haqqları yoxdur.

21 Azər hərəkatı dünya imperiyalistlərinin qurğusu ilə dağılıb, qan dəryasında məhv edilmişdir. Bu gün Amerika dövlətinə, onun dünya siyasətlərinə hər kimin hər nəzəri varsa, onun özünə möhtərəmdir. Biz kimsəni nəzərlərini dəyişməyə məcbur etmək istəmirik və haqqımız da yoxdur. Amma dünənə kimi anti imperiyalistlikdə özlərinədən alövlusun tanımayanlar, indi özlərini əldəqayırma təşkilatlar lideri adlandıranlar pəhlivan pənbələrin də, bəzi məhvillərə(zümrələrə) sığınaraq, 21 Azəri təhrif etməyə haqqları yoxdur! Qoy 21 Azərin düşmənlərinə yaltaqlığı 21 Azər adı altında yox, başqa bir ad altında həyata keçirsinlər. Bu tarixdir və onu hər günkü siyasətin iqtizası(şəraiti) üçün təhrif etmək olmaz. Turan böyürüb, irqçilik təbliğ etməklə, 21 Azər yolunun davamçısı- ərəblər demişkən- “maneül-cəm” yollar və düşüncələrdir.

 Müxtəlif dövlətlərin yaratdığı büccələrlə , üzdən iraq milli mübarizə aparmaq iddiasında olan, Amerikanın bir senat nümayəndəsi ilə bir xiyavanda yan-yana keçirtdiklərini böyük fəxr hesab edənlərin, 21 Azərlə heç bir əlaqəsi ola bilməz. Amerika prezidentlik seçkilərində dəstə bağlayıb soyuq müharibə qəhrəmanı, ifratçi “Məkkin”inin seçikməsinə çalışan, Obama seçildikdən sonra şovonist şahpərəstlərimizlə birlikdə “Təəziyə” tutanlarla bizim–həqiqi 21 Azərçilərin heç bir bağlantısı yoxdur. Fars və Kürd ifratçı milliyyətçiləri kimi Amerika və İngilis hakim cəng tələb dayirələrinə, “İrana həmlə et, sən göydən, biz yerdən!” deyən bəylər öz işlərində azaddırlar. Amma biz onlara özlərini 21 Azərə bağlamaq icazəsini verə bilmərik.

Aziz dostlar!

Bu gün bu acı sözlərimin davamında 21 Azər münasibəti ilə yeri gəlmişkən bir iki başqa nüktəyə də işarə etmək istərdim. O nüktələr Kürd, Erməni və Fars məsələsidir.

Erməni məsələsi bu dövrürdə bizə Şimali Azərbaycan vasitəsi ilə daxil edilmişdir. Biz İranda yaşayn erməni xalqı ilə qardaşvarı yaşarıq. Bu xalq 21 hərəkatında baş və canla iştirak edib, Azərbaycan naminə böyük qurbanlar vermişdir. Arsen Şaxiyan, Suren Haruniyan və Hartun Haraniyan kimi erməni firqəçiləri və erməni fədailərinin qanı başqaları ilə birlikdə Azərbaycanın torpaqlarına axıdılmışdır. Biz bu gündə onlarla qardaşlığımızı qurmalıyıq. Biz osmanlı və müsavat hökumətlərinin varisləri kimi yox, Pişəvərilər övladi kimi 21 Azər metodu ilə erməni məsələsinə yanaşmalıyıq.

Şimali Azərbaycanda, Qarabağda erməni daşnaqların rəhbərliyi ilə yaranan cinayətləri örtb-basdırmaq olmaz. Amma o insani faciələri yaradanların bir tərəfli Rusiyanin və bir sıra xarici ölkələrin mürtəce hakimdayirələri olsa da, daxili müqəssirlərin(günahkarların) rolunu da unutmaq mümkün deyil. Doğrudur, bu faciələrin yaranmasında əsas məsuliyyət Azərbaycan torpaqlarına basqına keçən, işğal edilmiş yerlərdə “nəsil kəsmə” siyasti yeridən təcavüzkar erməni millətçilərin-“Hayistan” xulyaçilarının boynunadır. Amma faciənin gəlişməsi və genişlənməsində “türkçülük” silahı ilə siyasət meydanına çıxan, “Türan” xulyalı Elçibəy hakimiyyətinin də rolunu inkar etmək olmaz. Deməli bu iki ekstrimist partiya bir-birini təkmilləşdirmişdir. İki millətin sadə zəhmətkeş insanlarının zərərinə qurtaran bu macəranın daxili amilləri qüdrətdən endirilməli idi və endirilməlidir. Xoşbəxtlikdən Azərbaycan xalqının zərərinə qurtaran bu faciələri yaradanlardan bir tərəfi, yəni qatı türkiyəpərəst, qatı pantürkist Elçibəyçilər qüdrətdən salınmışdır. Amma təəssüflərələ Ermənistanda daşnaqlar, təcavüzkarlar hakimiyyəti hələ də davam edir. Təkcə qardaş Azərbaycan xalqına yox, Erməni xalqının özünə cübran edilməz(sağalmaz) faciələr ərməğan edən bu mürtəce ultra milliyyətpərəstlər- başqa sözlə İrəvanda hökm sürən daşnaqlar da taxtdan salınmalıdır.

Azərbaycan cümhuriyyətindəki “erməni-müsəlman” məsələsini irqi düşmənçilik təbliğ etməklə, həll etmək olmaz. Cənubi Azərbaycan azadixahları(azdlıqsevərləri)  bu məsələdə ifratçılıq mövzədən(mövqedən) mütləqa uzaq gəzməlidirlər. Erməni daşnakları ilə sadə erməni xalqı arasına, “hayistan”çılarla, hayistançı canilər qurbani olan xalqa fərq qoymayanlar 21 Azərdən danışa bilməzlər. Gedin Pişəvərinin qafqzda erməni-müsəlman davası haqqında yazdıqlarına, “Rəsulzadə kompaniyası” və daşnaq hayistançılarına qarşı yazılarına baxın. Budur demokratların metod və mövqeyi hərəkətləri. 21 Azəri özlərinə tarix sananlar ancaq bu yolla hərəkət etməlidirlər.

Əziz dostlar! Bildiyiniz kimi bizim əsas məsələlərimizdən biri də Kürd məsələsidir. Bu yolda da 21 Azərdən alınmalı dərslər az deyil. Son illərdə Kürd ifratçı mıllətçiliyi daha şıddətlənmişdir. Bu fövqüladə təhlükəli xəstəlik, Əksər Kürd təşkilatlarını bürüyüb, məsmum etmişdir(zəhərləmişdir). Türkiyə dövləti də öz Kürd məsələsini bizə sadır(ixrac) etməklə, özünə “poşti cəbhə(cəbhə arxası) yaratmış və bizi ciddi problemlər qarşıında qoymuşdur. Kürd milləti bizim qonşumuzdur. Biz yerimizi dəyişə bilmərik, Kürd millətinində yerini dəyişmək olmaz. Deməli, biz bir-birimizin yanında yaşamağa məcburuq. Azərbaycan demokratları Kürd ultra millətçiləri ilə mübarizə etdiyi halda, Kürd xalqının da milli-demokratik hüquqlarından müdafiə etməlidir. “kürdlərə” qarşı islami, İran cümuriyyəti ilə birləşdirənlər, pastarlarla Kürd pişmərgələrinin davasında pastarları özümüzdən sayanlar, özlərini 21 Azərə, Azərbaycan demokratlarına bağlamağa haqqları yoxdur. Mürtəcelərin və ultra nasiyonalistlərin əllərilə məntəqədə yaranan vəziyyət, iki qonşu, iki qardaş millət arasında böyük qanlı sinarilər hazırlamaqdadır. Biz həqiqi kürd azadixahlarını, kürd millətini başa salmalıyıq ki, ifratçı kürdpərəstlərin yaratdığı siyasətlər onlara qan və cinayətdən başqa bir şey ərməğan etməz. Biz kürd milləti ilə dil tapmaqda böyük imkanlara sahibik. Qoy Türkiyə dövləti öz siyasətini bizə eksport etməsin. Biz qonşularımızla dil tapmağı birinci sırada qoyub, kürdlərlə irq və nəjad davasına mütləqa girməməliyik. Milli hüquq uğrunda uzun illər çiyin-çiyinə mübarizə aparan iki millətin demokratları, bu zəmində də böyük tarixi təcrübələrə malikdirlər. Pişəvəri-Qazi Məhəmməd münasibətləriböyük tarixi sənəd və təcrübə qaynağı kimi hələdə bizim önümüzdədir.   

Qoy Kürd  ultra millətçiləri ilə kürd milləti arasında fərq qoymayan şəxslər, özlərini bozqurdların övladı adlandırsınlar. Amma onların 21 Azərə arxalanmağa, özlərini 21 Azər davamçısı adlandırmağa haqqları yoxdur.

Bu günkü əsas məsələlərimizin biri də bizi Çin və ya Sibir türklərindən daha artıq maraqlandıran Fars milləti məsələsidir. Fars milləti bizim qonşumuzdur. Çin türkləri min illər çinlilərlə birgə yaşayıb, bir-birinə təsir qoymuşsa,  Sibir türkləri ruslarla mütəqabil(qarşılıqlı) əlaqədə olmuşsalar, biz də qonşuluğumuzda yaşayan Fars milləti ilə bir yerdə yaşamışıq və yaşamağa məçburuq. Keçən qərn(əsr) içində o millətin nümayəndəlri kimi çıxış edənlər, o millətin ziyalılarının böyük əksəriyyəti fars şovonismi silahı ilə bizim milli varlığımızı əzib məhv etməyə çalışmışdır. Bu bir acı həqiqətdir. Mən hər zaman demişəm: Bu vəziyyətdən çıxmağın yolu şovonism mövzəyindən(mövqeyindən) hərəkət etmək və fars şovonistlərinin işlətdiyi şovonism silahı deyil, bəli farsşovonisminin bizə etdiyi cinayətlərin təsiri altında bizim cavanlar içərisində bir müəyyən qədər “antı farsçılıq” qabili fəhmdir (başa düşünülndir). Amma erməni daşnaklarına görə, erməni millətinə, P.K.K və pejaka görə Kürd millətinə, fars şovonisminə görə də qonşu Fars millətinə düşmən olmaq olmaz. Demokratik yollarla fars rasisminə qarşı mübarizə yerinə, qan davası və nəjad mücadiləsi yaratmaq bizim mübarizəni mütləq şikəstə(məğlubiyyətə) uğradar. 21 Azə bu baxımdan da böyük məktəbdir. Biz azərbaycanlıyıq. Dilimizə, milli varlığımıza, ölkəmizə xor baxann gözləri çıxartmağa hazır olmalıyıq. Amma irq, nəjad, qan davası yaratmağa yox.

İndi bizim aramızda özünü 21 Azərə bağlayanlara rast gəlinir ki, mübarizəni dini hakimiyyətə fars şovonisminə qarşı yox, farslara qarşı hesab edirlər. Onlar ya bilmir və yaxud yaxşı bilir ki, bu gün İrana hakim olan islam rejimin ideolojik əsaslarından biri də fars şovonisminin ən ali təcəssümü və dövlətləşmiş formudur.

Demokratizm üçün hakim rejimlə mübarizə etməyənlər, fars şovonismin ən ali təblvürü(təzahürü) olan islamı rejimə yox, farslara qarşı mübarizə elan edən şəxslər ya fövqladə sadəlövh, ya moğrez(qərəzli) və ya da İran rejiminin bizim aramızdakı məmurlarıdır. 21 Azər məktəbinin verdiyi dərslər bunlardır.

 Gələcəkyin nə olacağını indidən tam diqqətlə demək olmaz. Amma biz bu gün istər-istəməz İran tərkibində yaşayırıq və o ölkəni yaradan sayca iki böyük millətin biriyik. Həm indiki taleyimiz, həm də milli varlığımız naminə İranın heç bir siyasi, iqtisadi və ictimai prosessinə laqeyd qalmağa haqqımız yoxdur. “İran” sözünü tabu edənlər, “İran adlanan ölkəni” rəsmiyyətə tanımayanlar, böyük daş götürüb ata bilməyənlər, indidən istiqlal alıb bir-başa Şimali Azərbaycana qovüşmaq və ya Türkiyə ilə birləşmək istəyənlər, özünü 21 Azər təşkilati lideri adlandıran turançılar, bizim mübarizəmizin irəliləməsinə yox, (əksinə) ləngiməsinə xidmət edirlər. Budur 21 Azərin bir-başa böyük dərsi

Əziz dostlar, yoldaşlar!

Azərbaycanda milli hüquq uğrunda mübarizə bu gün çox təhlukəli bir dövrü keçirir. Mən illərdir dediyim sözü yenə təkrar edirəm: Təhlükəli siyasətlərin mücriləri(icraçıları) ilə “Həme bahəm” (hamı birlikdə) şüarı və bayrağı altında irəliləmək mümkün deyil. Açıq-aydın siyasətlərlə irəliləmək lazımdır. Bizim nehzətimizin içərisindən iki mütəzadd(ziddiyyətli) böyük qanad ayrılıb, formalaşacaq. Bu iki qanad fedralism və istiqlal tərəfdarları deyil. Bu qanadlar:

-         Azərbaycan milli hüquq mübarizləri, Azərbaycan demokratları

-         Sağçı ifratçı nasiyonalistlər, turançı bozqurdçılar.

Türkiyənin özündə fövqladə azınlıqda qalan bu ifratçı turançılar, bozqurdçılar Türk millətinin, Türk demokratlrının müsbət hissilərini yox, bəlkə nifrətini qazanmışlar. Onların Azərbaycan Cümhuriyyətinə qarşı fəaliyyətlərindən, bu cümhuriyyəti “azərbacanlaşdırmaq” yox, “türkiyələşdirmə” cəhdlərindən(səylərindən) də xəbərimiz vardır. Həmin bu xətt bu gün bizim Azərbaycanda müxtəlif vasitələrlə böyük qüdrətlər-müəssisələr tərəfindən himayə olunur. Bu qüdrətlər və bu müəssisələri dolandıranlar bizim günü-gündən artıq mübarizəyə qoşulan cavan nəsli öz tərəfinə çəkməyə çalışırlar. Onların çalışmaları hətta bəzi demokratlarımızın düşüncə və əsərlərinə belə təsir etmiş və mənfi izlər buraxmışdır. Hətta bir sıra demokrat şəxslərin danışıqlarında bu təhlükəli xəttin izlərini belə görürük

 .   Azərbaycanda milli demokratik hüquq uğrunda mübarizənin gələcəyi bu gün yaranan, formalaşan bu iki qanadın, iki düşüncənin keşməkeşındən asılı olacaq. Ayıq və sayıq olmalı, cavan mübarizlərimizi irqçilərə qarşı, Səttarxanlar, Xiyabanilər və Pişəvərilər yolu ilə mübarizəyə səfərbər etmək gərəkdir. Azərbaycanda “baş boğuçu”ları, “ölküçü”ləri, “turançı”ları siyasi inzivayə salıb(bir küncə sığışdırıb), xalqımızın səadəti yolunda irtica və fars şovonixminə qarşı ciddi mübarizəyə keçmək lazımdır. Budur 21 Azərin bizə qoyub getdiyi irs.

Yaşasın 21 Azərimizin şanlı xatirəsi

Yaşasın 21 Azərin irs qoysuğu demokratik prinsiplər

Məhv olsun fars şovonismi

Yaşasın Azərbaycanımız!

Yaşasın xalqımız!

Sağolun

25 azər 1387

16 dekabr 2008