بازگشت به صفحه پیشین

آزادلیق یولونون مبارزی

رضا نباتی (1387-1301)

سون گونلرده آذربایجان خلقی‌نین باشقا بیر مبارز و انقلابچی اوغلونون عؤمور چراغی سؤندو. 70 ایل خلقین سعادتی و زحمتكشلرین صنفی آزادلیغی اوغروندا دؤیوشن رضا نباتی آذربایجانین دؤیونن قلبی قهرمان تبریز شهرینده اؤز یولداشلاری چیگینینده سون منزیله یولا سالیندی.

 "آذربایجان سایتی" بیر داهادا بو مبارز انسانین خاطره‌سینی عزیزله‌یرك، اونون شرفلی حیاتی حقینده الده ائتدیگی معلوماتی اؤز عزیز اوخوجولارینا تقدیم ائدیر.

×××

1301نجی گونش ایلی آذربایجانین گؤزه‌ل گوشه‌‌سی قاراداغ محالی‌نین مرکزی اهر شهرینده نجارلیق پئشه‌سی‌ایله مشغول اولان اسماعیل کیشی‌نین عائله‌سینده بیر اوشاق دونیایا گؤز آچدی؛ آدینی "رضا" قویدولار.

غدار رضاشاه حکومتی ستملریندن ناراضی اولان اسماعیل کیشی، یئنی دونیا یارادانلارا اوره‌کدن اینانارکن، بالاجا رضانی آجی دؤرانین شیرین میوه‌سی کیمی بارلاندیریب، یئتیشدیرمگه جدی تلاشلار ائتدی.

20 نجی عصر آسیا خلق‌لری‌‌نین اویانیش دؤرو ، مشروطه حرکاتی‌نین غلبه عرفه‌سینده سیاسی- اجتماعی مبارزه‌لرین قازاندیغی موفقیت‌لر، بوتون آسیا خلق‌لری ائله‌جه‌ده آزادلیق سئور آذربایجان خلقی‌نین مبارزه حس‌لرینی نئچه قات قوتلندیرمیشدی.

 استبداد و استعمارچیلار علیهینه گئدن مبارزه‌لرین اؤن سیراسیندا عدالت بایراغلی ترقیخواه قوه‌لر اولموشدور.  آیدین فیکرلی اسماعیل‌کیشی‌نین تربیه ائتدیگی رضا، گوندن گونه گؤزه‌ل انسانی و اخلاقی کیفیت‌لره، اومانیزم و انسان‌سئور خاصیت‌لره مالک اولوردو. اسماعیل کیشی، قدیم اصول اوزره تحصیلاتا باشلاییب و  نهایت اهر شهرینده اورتا مکتبی بیتیرن اؤز اوغلونو، بئله ترقیخواه قوه‌لرین سیراسیندا دؤیوشمگه حاضرلاییردی.

قاراداغ کندلرینده قیتلیغدا یاشایان یوخسول کندلی‌لرین مشقتلی و دؤزولمز حیات شرایطلری، رضاخان دیکتاتورلوغوندان تؤره‌نن محرومیتلر، بیر پارچا یاوان چؤره‌ک تاپماق اوچون اؤزلرینی اودا- کؤزه وورانلارین فریاد و فغانلاری، وطندن دیدرگین دوشنلرین جان یاندیریجی آه- وای‌لاری، گنج رضانین اینجه دویغو و انسانی دوشونجه‌لرینی آغیر اجتماعی مسئولیتلری قبول ائتمکه یؤنلدیردی.

شاهلیق اصول اداره‌سی‌نین مطلقیتی، بورژوا- ملکدار مناسبت‌لری‌نین عدالتسیزلیگی، دینی فاناتیزم، اویدورما موهومات و بیر سؤزله هر جور گئریلیک و اخلاقسیزلیق، رضا نباتی‌نین رضا شاه رژیمی علیهینه اولان مبارزه حس‌لرینی داهادا قووتلندیریردی.

باشیندا آزادلیق سئوداسی دولاندیران رضا نباتی 17 یاشیندا آتاسینی الدن وئریر و اجتماعی مسئولیتله یاناشی عائله مسئولیتنی‌ده عهده‌سینه گؤتورور.

 "نجیب انسانلارین قان دامارلارینا زهر یئریدن رضاخان دیکتارلوغونو یالنیز بوتون خلق‌لرین سیاسی- اجتماعی مبارزه قوه‌سیله محو ائتمک ممکوندور" سؤزونه اینان رضا، بو دؤزولمز شرایطدن چیخماغا مبارزه یوللاری آختاریر. اوجا بویلو، ایتی باخیشلی، قاراشین اوغلانین مبارزه صف‌لرینده متانتلی حرکتلری سوسیال- دمکرات فرقه‌سی‌نین اهر تشکیلاتی صدری عبدالصمد عمرانی کیمی بؤیوک انقلابچی‌نین رغبتینی قازانیر.

رضا نباتی سوسیال دمکرات فرقه‌سینه قبول اولونماق اوچون اهر تشکیلاتیندا میرزا حسین آخوندزاده، مشهدی حبیب اسدوف، شاعر سعدی یوزبندی و بیر چوخلارینین آلقیشلاری‌ایله قارشیلانیب، فرقه‌نین رسمی عضولیگینه قبول اولونور و اوچ ایل سوسیال- دمکرات فرقه‌سی سیرالاریندا جسارتله مبارزه آپاریر.

ایگیرمی ایل چیرکین عؤمور سورن رضاشاه حاکمیتی دئوریلیر و بو دئوریم آزادلیق حرکاتی‌نین گئنیشلنمه‌سینه مساعد زمینلر یارادیر. مبارزه میدانلارینا آتیلان انسانلارین سایی گونو گوندن آرتیر و استثمار علیهینه یارانان مبارزه صفلری داهادا سیخلاشیر. خلق کوتله‌لری‌نین آردیجیل مبارزه‌لری مشروطه ایده‌آللاری‌نین حیاتا کئچیریلمه‌سینی طلب ائدیر. بئله بیر شرایط سوسیال دمکرات فرقه‌سی‌نین دوامچیسی کیمی حزب توده ایرانی زمانین ضرورتی اساسیندا میدانا چیخاریر. داخلی استبداد و خارجی استعمارا خصوصیله آمریکا- انگلیس و آلمان فاشیزمینه کسگین هجوم ائتمک اوچون انقلابی تشکیلاتلارین یارانماسی گرکلی گؤرونور.

 عبدالصمد عمرانی (ستارخان یوزباشیسی- شیخ محمد خیابانی‌ دسته باشیسی- سوسیال دمکرات فرقه‌سی‌نین اهر تشکیلاتی صدری) یئنی یارانمیش تشکیلاتین قول- قانادینی یاراتماغا باشلاییر و بو یولدا یورولمازجاسینا فعالیتلر ائدیر. اونون گؤستریشی‌ایله سوسیال دمکرات فرقه‌سی‌نین عضولری او جمله‌دن رضا نباتی حزب توده ایران تشکیلاتینا داخل اولوب، وار قوه‌سیله اهر، هریس، خونه‌میر، بخشاییش و مهروان ناحیه‌لرینده گئدن قیزغین مبارزه‌لر‌‌ده اشتراک ائدیر.

   یئنی قورولموش تشکیلات "حق آلینمالی‌دیر؛ وئریلمه‌لی دئییل. مظلوملارین حقلی ایستک و مطالبه‌لری یالنیز خلق کوتله‌لری‌نین قدرتلی اللریله آلینمالی‌دیر؛" – دئیه، صنفی مبارزه‌نین ان اؤنملی شعارلارینی جدی و جانلی شکیلده جانلاندیریردی. اهر شهر کمیته‌سینده مختلف مسئولیتلر داشییان، ائله‌جه‌ده اهر جوانلار تشکیلاتی‌نین مالی شعبه مسئولی کیمی فعالیت گؤسترن رضا نباتی، عبدالصمد عمرانی‌نین گؤستریشی‌ایله بیر مای بایرامی‌نین تدارکچیسی وظیفه‌سینه تعیین اولونور و ایلک دفعه اولاراق اهر شهرینده دونیا ایشچی‌لری بایرامی‌نین قید ائدیلمه‌سینده مهم رول اویناییر. او گون اهر شهرینده زحمتکشلرین بایرامی الی سیلاحلی ملکدار قاسم‌خان اهری و اونون قمه- قداره‌لی نوکرلری و امپریالیزم قوللوقچوسو اولان ژاندارم سروان ذولفقاری کیمی استبدادچیلار طرفیندن هجوما معروض قالیر و قانا چکیلیر. اهر انقلابچیلاری "یولداشلاریمیزین پاک قانلاری استبدادچیلار علیهینه خلق سنگرلرینده مبارزه‌نین یگانه ضامنی‌دیر"- دئیه، قانلی مبارزه میدانلاریندا وار گوجلریله مقاومت گؤستریرلر.

انقلابی تشکیلاتلارین آمانسیز مبارزه‌لری پهلوی رژیمی‌نین جنایتکار مامورلارینی گون به گون گئری چکیلمه‌یه مجبور ائدیردی. مملکتین باشا باشیندا سیاسی- اجتماعی مبارزه‌نین قیزغینلاشماسیندان قورخویا دوشن امریکا امپریالیزمی‌نین قودورغان جاسوسلاری، دربار چرچیوه‌سیندن چیخیب، بورژوا- ملکدار استبدادچیلاری‌نین قوینونا سیغینماق فیکرینده‌ایدیلر. انگلیس امپریالیزمی‌نین تولکو جاسوسلاری‌‌ایسه "وا محمدا ! دین الدن گئتدی"شعاری آلتیندا تهرانین شمیرانات یایلاقلاریندا فراماسیون عضولری‌نین شخصی باغلاریندا بؤیوک ضیافتلر تشکیل ائده‌رک، مرتجع دین عالیملرینی! و سخنور ملالاری انقلابچی‌لار علیهینه فتوا وئرمگه تحریک ائدیب و فتنه‌لر تؤرتمکده‌ایدیلر. فاشیستی تشکیلاتلارین قمه- قداره‌لی نوکرلری انقلابی تشکیلاتلارا دیش قیجیریردیلار.

بئله بیر اجتماعی و سیاسی دورومدا، زامان‌دا اؤز حؤکمونو وئرمکده‌ایدی. فاشیستلرین ایکینجی دونیا محاربه‌سینده بشریت علیهینه ائتدیگی جنایتلرین سونو چاتماقدا و دونیا خلق‌لری‌نین صلح و امین- آمانلیق آرزولاری چیچکلنمکده‌ایدی. اژدها هیبتلی توپ و تانکلارین نریلتیسی یئرینده، ملت‌لرین صلح نغمه‌لری ترنم اولونوردو. اؤلکه‌نین‌ بوتون ولایتلرینده "ضد فاشیست" تشکیلاتلار دونیا خلق‌لری‌نین صلح سیمفونیاسینا قوشولموشدولار. عدالت نامینه جریاندا اولان خلق کوتله‌لری‌نین سیاسی- اجتماعی مبارزه‌سی‌نین میدانی گئنیشلنیردی. ایشچی‌لر و زحمتکش‌لرین مرکزی شوراسی، قادینلار و جوانلارین مستقل دموکراتیک تشکیلاتلاری، صلح تشکیلاتلاری و نئچه- نئچه باشقا دموکراتیک تشکیلاتلارین یارانماسی جمعیتده گئدن  صلح و آزادلیق اوغروندا کوتله‌وی مبارزه‌نی قووتلندیریردی. بوتون ایران خلق‌لری و ائله‌جه‌ده آذربایجان خلقی اؤز سیاسی مقدراتینی اله آلماغا چالیشیردی. آذربایجان خلقی اؤز شانلی 21 آذر حرکاتینی تدارک گؤروردو. بئله بیر شرایطده گنج رضا نباتی‌ده گئجه- گوندور آزادلیق نامینه و اجتماعی عدالت و زحمتکشلرین صنفی آزادلیغی اوغروندا مبارزه‌دن بیر آندا چکینمیردی.

آذربایجان دمکرات فرقه‌سی‌نین تشکیلی یئنی بیر دونیانی رضا نباتی‌نینده اوزونه آچدی. گنج رضا حزب توده ایرانین آذربایجان ایالت کمیته‌سی عضولریله برابر آذربایجان دمکرات فرقه‌سینه قوشولدو. اوچ ایل سوسیال دمکرات فرقه‌سی و دؤرد ایل حزب توده ایراندا فعالیت گؤسترن رضانباتی ایندی‌ده "فدایی" گؤرکمینده سیاسی- اجتماعی فعالیتینه یورولمادان دوام وئریردی. او بیر فدایی کیمی‌ده زحمتکش خلق‌لره و ائله‌جه‌ده دوغما یوردو آذربایجانین اؤز مقدراتینی اله آلماغیندا دؤنمزلیگینی و صداقتینی ثبوتا یئتیریردی.

 آذربایجان دمکرات فرقه‌سی رهبرلیگی آلتیندا شانلی 21 آذر حرکاتی بؤیوک ستارخانین مشروطه حرکاتی و شیخ محمد خیابانی‌نین آزادستان حرکاتیندان مایالانان، ایران آزادلیغی و آذربایجان مختاریتینی اؤزونه مقصد گؤتورن اصیل خلق حرکاتی‌ایدی.

 کئچمیش خلق حرکاتی کیمی بو نهضتده‌ده قوجامان انقلابچی عبدالصمد عمرانی‌نین باشچیلیغی‌ایله فرقه‌نین اهر تشکیلاتی‌نین سیلاحلی فدایی‌لری منطقه‌نین ظالم و غدار فئودال‌لاری‌ او جمله‌دن قاسیم‌خان اهری‌ کیمی‌لری‌نین و جلاد ژاندارملارین جانینا ولوله سالمیشدیلار. بیر چوخ ملکدارلار، خانلار تهرانا قاچمیش و اورادان آذربایجان خلقی‌نین ملی حرکاتی علیهینه فتنه‌لر تدارک گؤروردولر. آنجاق آذربایجان خلقی محکم آددیملارلا الده ائتدیگی ملی نائلیت‌لری گؤز ببگی کبمی قوروماغا چالیشیردی.

 رضاشاه زندانلاری‌نین دمیر قفسلرینی چؤکدورن، مثلی آز گؤرونن تشکیلاتی قوروجولوق قووه‌سینه مالک اولان آذربایجان خلقی‌نین داهی رهبری "پیشه‌وری"نین اوزاق گؤرنلیگی و داهیانه تدبیرلری اساسیندا گونوگوندن یئنی بیر سوسیال- اقتصادی و مدنی برنامه‌لر‌ حیاتا کئچیردی. سیلاحلی فدایی‌لرین، مدنیت ایشچی‌لرین، ضیالی‌لارین،  قادینلارین، جوانلارین، فعله و کندلی‌لرین، بیر سؤزله بوتون خلقین وارلیغینا هوپان آزادلیق و سعادتلی گونلر دالبادالا سوووشوردو.

آذربایجان خلقی‌نین الده ائتدیگی ملی حکومت نائلیت‌لری، دار گؤزلرین، تهران‌نشین مرتجع‌لرین، ظلمکار خانلار و ملکدارلارین، ساتقین یئرلی شاه‌پرستلرین، جنایتکار آمریکا امپریالیزمی‌نین و سرمایا نوکرلرینین غضبینه سبب اولموشدو. اونلار بیر آندا اولسون توطئه ‌ائتمکدن ال گؤتورموردولر. ملی مجلس نماینده‌لری‌نین تهران دولتی‌ایله باغلادیغی قرارلارین عکسینه اولاراق، تولکو قوام‌السلطنه کیمی عهدینی پوزان خائن‌لر طرفیندن، امریکانین ایرانداکی سفیری طرفیندن، دربار آداملاری، مرتجع‌لر، آذربایجاندان قاچقین دوشموش قاسیم‌خان اهری و ذولفقاری کیمی ظلمکار خانلار، لومپن و پوزغون عنصرلر و شاه‌پرست دسته‌لر طرفیندن آذربایجان خلقی‌نین مقدس نهضتی علیهینه قطعی دوشمنلیک قراری وئریلمیشدی.

رضا نباتی تبلیغات شعبه‌سینده ایشلرکن بئله توطئه‌لری و خائن‌لرین، فیریلداقچی‌لارین قارا نیت‌لرینی ساده دیلده خلق ایچینده یاییر و تشکیلاتین داهادا خلق کوتله‌سی ایچریسینده گئنیشلنمه ضروریتینی گؤسترمکده جدی چالیشیردی.

نهایت تهران حکومتی آمریکا امپریالیزمیندن آلدیغی 40 طیاره، 60 تانک و آغیر سیلاحلار‌لا تجهیز ائدیلمیش 5 لشکردن عبارت قوشونلا، آمریکا مستشاری فرمانیله آذربایجانین ملی حکومتینی محو ائتمک اوچون آذربایجانا باسقین ائدیر. بو باسقین 25 مین انسانین قانی بهاسیلا، مدنیت و اینجه صنعت اوجاقلاری‌نین ویران اولونماسیلا، آنا دیلده نشر ائدیلمیش کتابلارین یاندیریلماسیلا، بیر ایل مدتینده آذربایجان خلقی‌نین الده ائتدیگی مادی و معنوی ثروتی‌نین محوی‌له نتیجه‌لنیر. آذربایجان ملی اردوسونون سنگرلرینده ملی حکومتی مدافعه ائتمک اوچون وار قوه‌سیله دؤیوشن مختلف ملت‌لرین مبارزلری او جمله‌دن آذربایجانلی، فارس، ارمنی و کورد مبارزلرینین قیزیل قانلاری بیر- بیرینه قاریشیر.

اهر فدایی‌لری‌ده شاه اردوسو و اونون یئرلی نوکرلری‌نین تؤرتدیگی جنایتلردن آماندا قالمیر. رضا نباتی‌نین سیلاحداشلاریندان قوجامان انقلابچی مشهدی حبیب اسدوف وحشیجه‌سینه خانلارین و شاه‌پرست چاقوکشلرین توسطیله اؤلدورولور. ملی حکومت شاعرلر مجلسی‌نین فعال اشتراکچیسی انقلابچی فدایی شاعر سعدی‌یوزبندی‌نین باشی کسیلیر و بوتون نفرتی‌له ظلمکارلارا قارغیش ائدن آناسی‌نین قوجاغینا آتیلیر. اهر، هریس، خونه‌میر، بخشاییش و مهروان ناحیه‌لرینده ملی نهضتین طرفدارلاری و سیلاحلی فدایی‌لری‌نین ائولری و اموالی تالان ائدیلیر، عائله‌لری مختلف ایشکنجه‌لره و توهین‌لره معروض قالیر، بیر چوخو اؤز ائو- ائشیگیندن دیدرگین دوشور. رضا نباتی بو قانلی قادالی باسغیندان جان قورتارا بیلیر و اوزون زمان گیزلی صورتده یاشاماغا مجبور قالیر.

باشیندا آزادلیق سئوداسی دولاندیران رضا نباتی بیر مدتدن سونرا حزب توده ایران تشکیلاتی‌ایله علاقه قورا بیلیر و بو تشکیلاتین سیرالاریندا اؤز مبارزه‌سینه دوام وئریر. آنجاق 1327نجی ایل شاها ائدیلن ترور حادثه‌سیندن سونرا توتولور و حبس ائدیلیر؛ بیر یاندان ملی حکومتین فدایی‌سی اولدوغو اوچون و بیر یاندان‌ایسه حزب توده ایرانین عضوو اولدوغو اوچون ایکی قات تضییق و ایشکنجه‌لره معروض قالیر ؛ آنجاق سارسیلمیر و بیر انقلابچی کیمی حبسینی باشا وورور.

رضا نباتی بو دؤردن سونرادا اؤز مبارزه‌سینی مختلف شکل‌لرده دوام وئریر، مناسب شرایطلر یارانان زمان تشکیلاتا  قوشولور و باشقا مبارزلر سیراسیندا بیر تشکیلاتچی کیمی زحمتکشلرین آمالی اوغروندا دؤیوشور. بو مبارزه‌ایله یاناشی دفعه‌لرله توتولور و دیدرگین دوشور، آنجاق یئنی‌دن اؤز مبارزه مشعلینی شعله‌لندیریر.

رضا نباتی بهمن انقلابی عرفه‌سینده باشقلارینا نسبت یاشلی اولماغینا باخمایاراق بیر گنج مبارز هوسی‌له شاه رژیمی علیهینه خلقی سیخلاشدیریر. او  ایلک شخصلردن اولاراق آذربایجان دمکرات فرقه‌سینه یئنی‌دن قوشولور و اهر شهرینده بیر سابقه‌لی فرقه‌چی کیمی تشکیلات قورور. اونون نجارلیق دوکانی، منسوب اولدوغو تشکیلاتلاردان آسیلی اولمایاراق مختلف مبارزلرین گؤروش یئری و بعضا سیغیناجاغی اولور. رضا نباتی بوتون مبارزلرین اعتمادینی قازانان مدروک بیر انسان کیمی، خلقین ایچره‌سینده‌ده چوخ سئویلن شخصلردن اولور.

بهمن انقلابی‌نین غلبه‌سیندن سونرا اسلامی شورا مجلسی‌نین بیرینجی سئچگیسینده، رضا نباتی اهر شهریندن حزب توده ایرانین نامزدی کیمی اشتراک ائدیر. خلقین اونا گؤستردیگی اعتمادینا رغما، انقلابین غلبه تختینده اوتوران آغالارین خوشونا گلمه‌ییب و سونرالار بو نامزدلیگی‌نین بهاسینی توتولوب، بیر مدت تبریز زندانیندا قالماسی‌لا وئریر.

زنداندان آزاد اولدوقدان سونرادا اؤز علاقه‌لرینی مسلکداشلاری‌لا ساخلاییر و یاشلی اولدوغو حالدا گونون مختلف سیاسی اجتماعی مسئله‌لریله ماراقلانیر و بیر آندا اولسون بوتون عؤمرونو اوغروندا صرف ائتدیگی و آرزوسوندا اولدوغو آزاد حیات و اجتماعی عدالتی اونوتماییر.

رضا نباتی‌نین بیر عؤمر آزادلیق اوغروندا مبارزه‌سیندن تجلیل ائتمک اوچون بو ایلین مرداد آیی‌نین اوللرینده یولداشلاری طرفیندن تبریز شهرینده طنطنه‌لی بیر مجلس قورولور. بو مجلسده اونون حیاتی و مبارزه‌سی باره‌ده گئنیش دانیشیقلار گئدیر، شعرلر اوخونور و موسیقی پارچالاری ایفا اولونور. تاسفلر اولسون کی بو عزیزلمه مراسمیندن بیر هفته سونرا، رضا نباتی‌نینده عؤمور چراغی 86 ایلدن سونرا سؤنور. 

اوچ بؤیوک انقلابی حرکاتین یورولماز اشتراکچیسی رضا نباتی‌نین (رضا دایی‌نین)، بو آذربایجان خلقی‌نین صداقتلی اوغلونون، عؤمرونون یئددی اون‌ایل‌لیگینی زحمتکشلرین سعادتی و آزادلیغی اوغروندا صرف ائدن مبارزین عزیز خاطره‌سی بوتون ایران و آذربایجان خلق‌لرینین یادداشیندان هئچ وقت پوزولمایاجاق