تاسف لرله 85 ایلدن بری ایراندا حاکم اولان شووینیستی سیستم، بو مدتین ایچینده آذربایجان دیلینین انکشافی یولوندا انگللر تؤره لتمیش و اونو محو ائتمگه چالیشمیشدیر. آذربایجان ملتی، محاوره شکلنده، بو دیلین حفظینده چالیشسادا، رسمی سیاستلر، اونون بو دیلده یازیب ـ اوخوماسیندان و علی الخصوص تحصیل آلماسیندان ممانعت ائتمیشدیر! کئچن 15 ـ 10 ایلین ایچینده آذربایجانلیلاردا، آنا دیلینده سوادلانماغا اشتیاق چوخالمیشدیر. بئله بیر دوروم، هر شئی دن اول بو دیل ایله علاقه دار چالیشانلارین یعنی یازیچی لار، شاعرلر و ژورنالیستلریمیزین اؤنونه آغیر وظیفه لر قویوب و مطبوعاتی و فرهنگی ساحه لرده آرتیق فعالیت و املامیزین نئجه یازیلماسی مسئله سینده جدی ایش بیرلیگی طلب ائدیر.

بیزیم ملت حقیقی معنادا، ساوادسیز بیر ملت دگیل؛ بئله بیر سؤز اتهامدان اول، ملتیمیزه جدی اهانتدیر. چونکی آذربایجان ملتی، علمی، فرهنگی، سیاسی و... ساحه لرده چوخ بؤیوک و دگرلی شخصیتلر یئتیرمیشدیر! بو انسانلارین چوخی اؤز فعالیتلری چرچیوه سینده، بعضاً ایرانین بوتوولیگینده مهم یئر توتموشلار! اما اؤز دیلیمیزه و کولتوروموزه گلدیکده بئله دگیل؛ تاسفلرله بو فارس دیلینده ساوادلانمیش وطنداشلاریمیزا، آذربایجان دیلی ساحه سینده بؤیوک بیر ساوادسیزلیک حاکمدیر. پهلوی رژیمی اؤز منفور حیاتی دؤرونده، فارس دیلینه اوستونلوک وئرمکله، باشقا ملتلری آسیمیله ائله مگه چالیشمیش و بو غیر انسانی و ضد دموکراتیک سیاستین بیرینجی قربانی آذربایجان ملتی و اونون زنگین کولتورو و دیلی اولموشدور. بئله لیکله بیزیم ملت مختلف ساحه لرده بوتون زیروه لره ال تاپاراق، حقیقی معنادا اؤز فرهنگینی و دیلینی ایتیرمیشدیر؛ آذربایجان ملتینین ایچینده ائله آداملار وار کی، نئچه دکترا، فوق لیسانس و لیسانس قازاندیقلاری حالدا، اؤز آنا دیلینده یازیب ـ اوخوماغی باجارمیرلار! تقریباً بوتون مکاتبه لر و یازیلاشمالار، وطنداشلاریمیزین چوخونون آراسیندا، اؤزلری آذربایجانلی اولاراق، فارس دیلینده گئدیر. مثال ایچون بیر آذربایجانلی عائله ده اوغول غربتدن اؤز آتا ـ آناسینا یازدیغی مکتوبو فارسجا یازیب و همین مکتوبو ائوده "نیمداش" قارسجا بیلن باجی و یا قارداشی، سینیق ـ سالخاق تورکی ایله آتا ـ آنالارینا ترجمه ائده رلر. بو مثاللاردان نه قدر ایسته سه نیز، مدرسه لرده، اداره لرده و یاشاییشین باشقا ساحه لرینده، سؤیله مک اولار! تاسفله آسیملاسیون سیاستی آذربایجان ملتینین ایچینده او قدر گوجلو تاثیر قویوبدور کی، بیر آدام بو مکاتبه لری آ نا دیلینده یازارسا، هله باشقاسین دئمیریک آذربایجانلیلارین چوخو، اونو "پان تورکیست" و حتی تجزیه طلب مهریله دامغالایارلار. بونلار اؤز نوعوندا بیر ملی فاجعه دیر!

بیر ملتی آرادان آپارماغا، اونون آنا دیلینی نابود ائله مک کفایت ائده ر! بو قایدانین عکسی ده صادق دیر. یعنی بیر ملتین وارلیغی اونون دیلینین دیری اولماسیندان آسیلی دیر. دیل انسانین انسانلیق رمزی و بیر ملتین وارلیغینین نشانه سی دیر؛ شووینیستی حکومتلر بیرینجی مرحله ده، باشقا ملتلرین کولتورونو و ان باشلیجا دیلینی آرادان گؤتورمگه چیرمالانمیشلار. دیل اگر یازیلی شکیلده اؤیره نیلیمه سه، بیر ملتین حافظه سیندن آسانلیقلا سیلینه بیلر.

85 ایل شووینیستی سیاستلر، آذربایجان دیلینی بیر اؤلوم یاتاغینا دوشموش، ضعیف خسته یه چئویرمیشدیر. موجود سیاستلر بو خسته نی نه اینکی ساغالتمامیش، بلکه عکسینه گونو گوندن حالینی "وخیم" له شدیرمیشدیر. بوگون بیر بئله مصیبتدن سونرا، آذربایجان ،ضیالیلارینا لازمدیر کی، یازیلی دیلدن اولدوقجا یارارلانسینلار. هر شئیدن اول بو دیلین موجود امکانلارینی گؤتور ـ قوی ائدیب اونلاردان دوزگون استفاده ائتمه گی پلانا گتیرسینلر. املاء میزدا، بو قدر قات ـ قاریشیقلیق و هرج ـ مرجدن بیزیم دیلیمیزه و فرهنگیمیزه هیچ نه حاصل اولمایاجاقدیر. اگر ادعا ائدیریک، کی ایراندا 35 میلیون آذربایجانلی یاشاییر، مسئول انسانلار کیمی لازمدیر بو 35 میلیون وطنداشیمیزی دوشونه ک!! بو ضیالیلارا خاص اولان "منم منملیک"دن بیزیم ملته هیچ نه چیخمایاجاقدیر. بو هرکی ـ هرکیلیگه گرک سون قویولسون!!

*****

"املاء بیرلیگینه دوغرو" شعارینی ائشیدنده انساندا یاخشی حس عمله گلیر. آدام هر شئیدن قاباق بیر بؤیوک ایش بیرلیگی دویور بو شعاردان! دیلیمیزین انکشافیندا، بؤیوک بیر دؤنوش نقطه سینین چاتماسینی دوشونور اوندان! بیر اوره گی آلوولانان هوسکار کیمی، یا خود بیر انسان کیمی کی، آز ـ چوخ بو ایشلریله مشغولدور! اونا دقت یئتیرنده، حالین قاریشیر، باشین پارتلاییر! حتی بیرآز "بدبین"لیگله باخاندا، توطئه گؤرورسن اوندا، تعمد گؤرورسن اوندا! دوشونورسن، بلکه ائله بیر عده چیرمالانیب بو دیلی بونداندا پیس گونه سالسینلار!!

5 ایلدن آرتیقدیر کی، آذربایجانین بیرعده یازیچی و شاعرلرینین تشبثویله، ضیالی لاریمیزی، "املا بیرلیگینه دوغرو" چاغیراراق اورفوقرافی(1) سمینارینا توپلامیش و بؤیوک مباحثه لر و مذاکره لردن سونرا، بیر سیرا قرارلاری گئچیره رک، یازی قایدالاریندا ایش بیرلیگینه سسله ییبلر. اما تاسفلرله، بو مصوبه لر خلقیمیزین ایللر اوزونو باشیندان گئچیتمیش بؤیوک تجربه لرینه گؤز یوماراق، چالیشمیش یالنیز فونتیک(2) سیستمه آرخالاناراق بؤیوک بیر سهوه یول وئرسین. بو سیستم اؤزونه مخصوص بیر شیوه ایله، ائله بیل سؤزلرین اورژینال یازیلیشینه دشمن بیچیلیب، هاردان ایسه گؤزلریمیزه بیگانه، ساوادیمیزدان اوزاق و گولمه لی بیر بیچیمده سؤزلری نمایشه قویوب و بیزیم و خصوصاً بیزیم بؤیوک اشتیاق ایله آنا دیلینه رغبت گؤسته رن چوخلی وطنداشیمیزین رغبتینین آرادان گئتمه سینه سبب اولموشدور.

بوردا بیر قیسا اشاره اورفوقرافی سمینارلاری و اونلاردا دوتولان تصمیملر باره ده، لازم گؤرونور. بو سیمینارین ضرورتی، سیمنارین قوروجولاری دئمیشکن: "زمان گئچدیکجه هر دیلین یئنی طلبلری اورتایا چیخیر و بو طلبلری قارشیلاماق و داها واحد فکرلره اساسلانان املا قایدالارینی تثبیت ائتمک وظیفه سی بو گونکو دیل متخصصلرینین اوزرینه دوشور"، آیدین و آشکار، دیلیمزین چرچیوه سینده چالیشان وطنداشلاریمیزین، چوخ جدی ایسته کلریندن بیری ایدی. تاسفلرله سیمینارین سون نتیجه سی، بو ایلک ایسته گین دوغرولماسی اولمادی! بیلمیره م "حقیقتی، مصلحتین قربانی ائلمه ک" و یا "بعضی آغ ساققاللاریمیزا سایغی سیزلیق اولماسین ـ دئیه خاطر قویماق"، دئییم و یا نه دئییم، بو سمینارلاردا دوتولان قرارلار، املا بیرلیگینه دوغرو حرکتی نه اینکی بیر جدی ایش بیرلیگینه طرف آپارمادی، بلکه بیر بؤیوک هرج ـ مرجه و هرکی ـ هرکیلیگه یول وئردیگینه گؤره، ایللر فعالیت لازمدیر کی، هله اؤزوموزو، ایللر اؤنجه کی " صفر" نقطه سینه یئتیره ک!! بوگون آذربایجان دیلینده چیخان نشریه لر و کتابلارین بؤیوک بؤلومونو واراقلایاندا، آدام حیران قالیر! کلمه لر یالنیز فونتیک قایدالارینا اساسلاناراق، هر اصلدن اوزاق، کؤکلری نامعلوم، نم یئرده بیتمیش گؤبه لک کیمی، چوخ گولمه لی بیر گؤرکمده، اؤرلرینی نمایش ائتدیریرلر! بیر قیسسا مراجعه چاپ اولان نشریاتا و اینترنت سایتلارینا یوزلر بئله "قوندارما" سؤزلری گؤزلریمیزین اؤنونه گتیریر: آئیله (عائله)، ائعتینا (اعتنا)، ائهتیراس (احتراص)، ایستیناد (استناد)، ایفتیخار (افتخار)، ایداییآ (ادعا)، ایناد (عناد)، بیله خره (بالاخره)، تایفا (طایفه)، تقاعود (تقاعد)، تعججوب (تعجب)، جاماآت (جماعت)، جوما یا جومه (جمعه)، خیطابن (خطاباً)، خئییرخاهلیق (خیرخواهلیق)، دیققت (دقت)، شوآ (شعاع)، شؤبه (شعبه)، صنت (صنعت)، صینیف (صنف)، ضیمنن (ضمناً)، قم (غم)، قوصصه (غصه)، قورور (غرور)، قئییر (غیر)، مواسیسه (موسسه)، موتفککیر (متفکر)، مودور (مدیر)، موستاجیر (مستاجر)، موعللیم (معلم)، موعادیل (معادل)، مئهریبان (مهربان)، موباریزه (مبارزه)، موزاحیم (مزاحم)، موخبور (مخبر)، موددت (مدت)، موقابیل (مقابل)، مهم (موهوم)، میللی (ملی) و.... (3)

البته طبیعی دیر کی، بو نمونه لرده، اورفوقرافی سمینارینین قرارلاریندان آرتیق یانلیشلارا یول وئریلیبدیر، اما اونوتمایاق کی، بو و بوندان باشقا سهولره یول آچماغین مجوزی بیرنجی کره، همین سمینارین قرارلاریلا صادر اولونوبدور.

بو قرارلارا قارشی، هله قرارلار تصویب اولدوغو گونلرده، جدی مخالفت وار ایدی، (سمیناردا اوخونان معروضه لر بو ادعانین ثبوتینا یئته رلی دیر.) سونرالار، چوخ یازیچیلار و شاعرلریمیز بویازی طرزینه قوشولدوقدا، آدامدا بئله حس یارانیردی کی، سیمینارین قوروجولاری و یا اونون رئیسه هئیتی بو اصالت سیز قایدالاری یئرینه سالیب و قاتما ـ قاریشیق اسلوبو تثبیت ائتمیشلر! بو استدلال ایله، اونلارین آرتیق تهلکه لی اولدوغو نظره گلیردی! باشقا سؤزله دئسک، عالملریمیزین بو اسلوبا تمکین ائتمه لری، مخالفتین وارلیغینی اولدوغو قدر گؤستره بیلمیردی؛ حال بوکی مخالفتین سسینی هر طرفدن ائشیتمک اولاردی!! سیمیناردان سونرا دؤورومطبوعاتی احاطه ائده ن، عالملریمیز طرفیندن یازیلان چئشیدلی مقاله لر و اعتراض مکتوبلاری، مسئله نین نه قدر جدی اولدوغونو آیدینجاسنا گؤسته ریر.

گئچن ایل قیشدا، ارفوقرافی سمینارینین قوروجولاری و علمی هیئتینین بعضی عضولری طرفیندن ائشیدیگیمیز جدی تنقید گؤستردی کی، آشین نه قدر شور اولدوغونو، حتی آشپزده آرتیق باشا دوشموشدور. "املا بیرلیگینه دوغرو" اینترنت سایتی، "وارلیق" و "دیلماج"(4) مجله لرینین یازدیغلارینا گؤره، "بیر نئچه آذربایجان مطبوعاتچیلاری و یازیچیلارینین ایستگی اساسیندا دکتر جواد هئیت "مطبوعاتیمیزدا املا چتینلیکلری" موضوعوندا یکشنبه گونو دی آیی نین 24 ده (1385)، بیر مطبوعاتی اجلاسا قاتیلمیش و اؤز دانیشیغیندا بئله سؤیله میشدیر:

"بیز اوزون ایللر یاد كلمه لری دیلیمیزه گیرمیش و خلقین مالی اولموش سؤزلردن باشقا دیگر یاد سؤزلرینی فارس قارداشلاریمیز كیمی اصلی (اورژینال) یعنی عرب املاسیلا یازمیشیق. سون الیفبا سمیناریندا بعضی دوستلارین تكلیفی ایله هامی یاد سؤزلرین فونتیك یازیلماسینی اشتراكچیلارین اكثریتی قبول ائتدی. بو سمیناردا الیفبا مسأله سینده بؤیوك تجربه صاحبی اولان رحمتلیك دوكتور نطقی (5) یوخ ایدی. من ده اكثریتین رأیینه حؤرمت گؤسترمك اوچون قبول ائتدیم. آنجاق او گوندن قاریشیقلیق باشلادی و یئنی املا هركس طرفیندن تطبیق ائدیلمه دی. بیر چوخ یازیچیلاریمیز اسكیدن قبول و عادت ائله دیگیمیز املا ایله یازدیلار و حتی منه و وارلیغا بیر چوخ اعتراض مكتوبلاری گلدی و املامیزدا بیر هرج و مرج یاراندی. من بو دورومو گؤرندن سونرا بیر چوخ قلم صاحبلریمیزله دانیشدیم. اكثریتین بو وضعیتدن ناراضی قالیب بوندان اوّل كی املامیزا قاییتماغیمیزی اصرارلا ایسته دیكلرینی گؤردوم. اونون اوچون سیزلری یعنی مطبوعات اورقانلاریمیزین نماینده لرینی بورایا دعوت ائتدیم كی، سیزلرله بو پروبلملری اورتایا قویام". (6)

دکتر هئیت دانیشیغینی بو سؤزلرله بیتیرمیشدیر:

" بیز دوغما سؤزلریمیزی فونتیك یازماغا آلیشمیش دورومداییق. آنجاق یاد سوزلرین املاسی بیزلره مشكل یاراتماقدادیر. بو سؤزلری اوچ شكیلده یازماق ممكوندور:

1. بوتون یاد سؤزلری اؤزللیكله عرب سؤزلرینی فارسلار كیمی عرب املاسیلا یازماق.

2. هامی یاد سوزلرینی تورك سؤزلری كیمی فونتیك یازماق. بو متودو بئش ایلدن بری تجربه ائتدیك و نتیجه ده بوگونكو پروبلملر و هرج و مرجلیك قارشیمیزا چیخدی. چونكو اكثریت طرفیندن قبول ائدیلمیشسه ده هامی طرفیندن تطبیق ائدیلمه دی.

3. سئچمك متودو. یاد سؤزلرین بعضی سی دیلیمیزه گیرندن سونرا خالقین طرفیندن منیمسنمیش و خالقین مالی اولموشدور. بونلاری بیر سؤزلوكله تثبیت ائدیب،4. تورك سؤزلری كیمی تلفّظ اولوندوغو كیمی فونتیك یازاق. دیگر بوتون یاد سوزلرینی عربلرین و فارسلارین یازدیغی كیمی اصلی املادا یازماق.

من شخصا اوچونجو متودون طرفداری یام و بونون تطبیقی و بیر سؤزلوك حاضرلانماسی اوچون بیر كمیته نین قورولماسینا طرفدارام". (7)

سونرا "علیرضا صرافی"، "دیلماج" مجله سینین صاحبی و مسئول مدیری، املا میزین چتینلیکلری بارده گئچن 28 ایلین تاریخی پروسه سیندن دانیشاراق سؤزلرینه بئله دوام ائتمیشدیر:

" بوگون بیزیم بوتون تورکلرده، آنا دیلده‌کی متنلری اوخوماق هوسی گونو - گوندن آرتیر، طبیعی اوخوجو کوتله‌سی مطبوعات و کتابلارین اوخوناقلی اولدوغونو هامیدان آرتیق ترجیح ائدیر، او بیر یازینی اله آلیب، اوخورکن، عرب یا خود دا فارس منشاءلی کلمه‌لری ده تئز- تئز اوخویوب، کئچمک ایسته‌ییر، طبیعی دخیل کلمه‌لرین تانیش فورمو، داها راحات و اوخوناقلی اولاجاق اونا. یازینین اوخونماسیندا دایانیب، دوروقسونماق ، یوروجو اولور. املاسی عجایب اولان یازیلار اوخوجوسونو قاچیردار  و نتیجه‌ده اوخوجو ترجیح ائده‌جک اونون عوضینه گؤزلری آلیشان فارسجا بیر متنی اوخوسون. 

من بیر مطبوعاتچی کیمی اؤز آدیمدان و ائله‌جه‌ ده دیلماج یازیچیلاری و اوخوجولاری  آدیندان ایکینجی اورتوقرافی قرارلارینین  بوتون عمومی اقبال قازانان قرارلارینین اکثریتینی تایید ائده رک، بو بئش ایل‌لیک سیناقدان سونرا، اونون بعضی دخیل کلمه‌لرین یازیلیشیندا، ساده‌لشیب، یازیلیب، اوخونمالاریندا روانلیق و یئیین‌لیگی تأمین ائده‌جک، سون اصلاحلاری تکلیف ائدیرم". (8)

دئمک 5 ایلدن سونرا، بو ارفوقرافی بلاسینی گؤیون یئددینجی قاتیندان نازل ائله ین و یا نازل اولدوقدا تسلیم اولان محترم جنابلار، بوگون گؤردوگلری ایشین و وئردیگلری قرارلارین یانلیش اولدوغونا گؤستردیگیمیز سؤزلرله اعتراف ائدیرلر. بیز بو تنقیدلری سئوینجله قارشیلایاراق، امید ائدیریک، بوتون دیل و ادبیات ساحه سینده چالیشان وطنداشلاریمیز، اولدوغوموز دورومو دوزگون باشا دوشوب و دیلیمیزین املاء قایدالارینی اویغون تدبیرلرله واحد بیر چرچیوه یه سالسینلار!

ارفوقرافی سیمیناریندا تصویب اولموش قرارلارا قارشی وقتیله بیز نظریمیزی یازمیشیق. "املامیزلا علاقه دار گئچیریلن سیمینارا مراجعت نامه" ده بئله دئییلیر:

"دیلیمیزین سؤز فونوندا داخل ائدیلمیش، قسماَ فارس سؤزلریندن باشقا بیر چوخ عرب، و آوورپا منشألی سؤزلر، عینی زماندا فارس دیلینینده دخیل کلمه لرینی تشکیل ائدیر. فارس دیلی ایله مشترک اولان بو آلینما کلمه لرین املاسینی البته بیرـ نئچه کلمه نی مستثنا ائتمکله، فارس ادبیاتی واسطه سیله اؤرگندیگیمیز املا ایله یازماق، بیر خیلی جهتدن مقصده اویغوندور.

ایستر همین دخیل کلمه لرین، ایسترسه ده آذربایجانجا(تورکجه) سؤزلرین املاسی خصوصدا، دئیلدیگی کیمی، مشروطه چی و سلیمی جنابلارین اطرافلی صورتده منطقی چیخیشلاری قارشسیندا بیزیم بورادا ایضاحیمیزا آرتیق احتیاج دویولمور. یالنیز بیزده اؤز نوبه میزده بونی تأکید ائتمک ایستردیک کی:

اورفوگرافیا دا عنعنعه وی پرنسیبه صادق قالماغیمیز گرکدیر!

عنعنعه وی پرنسیب دئیلدیکده آنجاق 19ـ نجی عصردن اعتباراَ 1945ـ نجی ایله قدر یازیلی ادبی ارثمیزی نظرده توتماق کفایت ائدر." (9)

اورفوقرافی مصوبه لرینین عکسینه، بیزجه املامیزین اسلوبی نه قدر ساده اولسا، همان قدر فارس دیلینده ساواد آلمیش میلیونلارلا آذربایجانلی نی، آنا دیلینده یازیب ـ اوخوماغا جلب ائدیب و اوخوجولارین دایره سینی گئنیشله ندیرمگه امکان وئره جکدیر. بو سؤز او زمان آرتیق اهمیته مالیکدیر کی، نظره آلینسین بوگونکو آذربایجان دیلینده عرب و فارس دیللریندن آلینمیش دخیل کلمه لرین حجمی، دیلیمیزین 40 ـ5 3 بلکه آرتیق فایضینی احتواء ائدیر. باشقا سؤزله دئسک آذربایجان دیلینین حتی مبتدی اوخوجوسو، بو دیلین 40 ـ5 3 فایضیندان آرتیق لغتلرینی و اونلارین یازی اسلوبونو بیلیر! بیز گرک بو امکاندان دوزگون شکیلده فایدالاناق. نه قدر دیلیمیز، اصالتیندن اوزاق، غیر ضروری حرکه لرله بیزه و کیمسه یه تانیش اولمایان املاء متدیلا یازیلسا، همان قدر بو دیله آرتیلان رغبتدن دوغرو ـ دوزگون استفاده اولونماییب و اوخوجولاریمیزین گونو گوندن آزالماسینا سبب اولاجاقدیر.

دیلیمیزه داخل اولان یاد سؤز لرین بعضی سی ایللر بویو استفاده نتیجه سینده خلقیمیزین مالی اولموشدور؛ بو سؤزلر آذربایجان دیلینده آرتیق ایشله ندیکلری اوچون، بیز اونلارا داها یاد سؤزلری کیمی باخمیریق. اونلاری یازاندا دا، آذربایجان سؤزلری کیمی فونتیک قایدالارا اساسلاناراق، یازیریق. بو سؤزلری استثناء ائده رک، بوتون عرب و فارس دیللریندن دیلیمیزه داخل اولان کلمه لری فارس و عرب دیللرینده یازیلدیغی کیمی یازمالییق. بو استثناء کلمه لر دیلیمیزه داخل اولان سؤزلرین 2 ـ 1 فایضیندان آرتیغینی تشکیل ائدمیر. مثلاً: آینا، اووسار، اووسون، فایدا، فهله، قایدا، گول، ناخیش، نال، ماتاح، موشامبا و... بو سؤزلری آییریب، استثنالار عنوانی آلتیندا بیر مجموعه و یا سؤزلوک کیمی نشر ائله مک اولار.

مقاله نی، سون گونلرده شاعر و ادبیاتچی دوستلاریمین بیرینین داخلدن یازدیغی مکتوبون بیر پارچاسیلا بیتیریره م:

"..... بیزیم چوخوموزون قبول ائتدیگیمیز رسم‌الخط، ائله قدیمکی قایدادیر.(تقریبا سؤنمزین تکلیف ائتدیگی رسم‌الخطه یاخیندیر) دوستلارین بیر تعدادینین "... مجله" سینده اولماغینا باخمایاراق اونلاردا بو قاتما- قاریشیقلیغی قبول ائتمیرلر. بیز حتی بو تزه قایدا ایله چاپ اولان اثرلریمیزی اؤزوموز اوخویاندا چتین‌لیک چکیریک..." (10)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1) ـ اورفوگرافی یا اورفوگرافیا: بوندان بئله کی، آشاغیدا گلن قایناقلاردا، ارفوقرافی سؤزو دوزگون اولاراق یازیلیبدیر، سببی معلوم اولمایان علتلره گؤره، سؤیله دیگیمیز بو سیمینارلاردا بو سؤز "اورتوقرافی" سؤزونه چئوریلمیش و ائله بو آدیلا دا مشهور اولموشدور؛ بو ایش هر شئی دن اول، آدامین یادینا " فرهنگستان زبان فارسی" نین، فارس دیلینی "بیگانه" سؤزلردن آراییب ـ تمیزله مه دؤرونو یادا سالیر کی، تایپیست بیر خانم سهوا" الیازما نسخه سیندن "فرابری" سؤزونو کی "ترانسپورت" سؤزونه مترادف یارانمیشدی، "ترابری" تایپ ائتمیش و بو سؤز اصلینده هیچ معنی داشمادیغی حالدا، ایندیه کیمی استفاده اولونموش و یئرینه دوشموشدور:

اورفوگرافیا: املاء ـ دیکته، فرهنگ آذربایجانی ـ فارسی، محمد پیفون، بیرینجی چاپ 1361، ص 59

ОРФОГРАФИЈА (اورفوگرافیا): هر هانسی بیر دیلده کی سؤزلرین قبول ائدیلمیش دوزگونیازیلیش قایدالاری

سیستمی، املاء، آذربایجان دیلینین ایضاحلی لغتلری، 1983 چاپی، 3 نجی جلد، ص. 451

اورفوقرافییا: هر هانسی بیر دیلده کی سؤزلرین قبول ئدیلمیش دوزگون یازیلیش قایدالاری سیستئمی، یملا، یملا قایدالارینین گؤزله نیلمه سی، آذربایجان دیلی نین یضاحلی لوغتی، 3 ـ نجی جلد، ص. 2665 (البته بو منبع یوخاریدا وئردیگیمیز قایناغین آذربایجان دیلینه (عرب الفباسی ایله) چئویرمه سیدیر کی، تاسفلرله، اونون یازماسیندا ایشه آپاریلان املاء سیستمی، بو گؤزه لیگده و بو حجمده آغیر ایشی تقریبا" فایداسیز ائتمیشدیر.)

(2) ـ فونتیک: دیلین سس قورولوشو، سس ترکیبی، کلمه ده اولان سسلری یازیدا گؤسترمک. (بیزیم بحث ده: دخیل سؤزلرده، سؤزون آغیزدان چیخدیغی کیمی یازییا آلماسی، حال بو کی، سؤزون اورژینال یازی فورمو وار و همین فورم ایله ده، بیزه تانیشدیر.) مثال اوچون: تایفا (طایفه)، موتفککیر (متفکر)، مودور (مدیر)، موستاجیر (مستاجر)، موعللیم (معلم) و....

(3) ـ یازی نمونه لری وارلیق، آذری و دیلماج نشریه لریندن گؤتورولوبدور. اینترنت سایتلاریندا وضعیت داها دا قولای دیر مثال اوچون دفعه لرله هافیزه (حافظه)، خوسوسیله (خصوصیله)، موساهیبه (مصاحبه) و باشقالارینا راست گلمک اولار. سمیناردا آلینان قرارلار و اونلاردان یارانان قات ـ قتریشیقلیقلار سبب اولوبدور کی، بو ایللرین ایچینده، آرتیق رغبتله اؤز آنا دیلینه اوز گتیره ن مینلرله وطنداشیمیزا آذربایجان دیلینده حتی بیر درسلیگده حاضرلاماغا گوجوموز چاتماسین!

(4) ـ دیلماج نمره29 ـ 28، دی و بهمن 85، وارلیق نمره.....

(5) ـ نه یازیق کی، دیلیمیزین انکشاف پروسه سی تکمیلشمه میش، عین حالدا نه قدر بو پروسه "قایم به فرد" دیر! یعنی بیر "دکتر نطقی" کیمی عالم شاعر و یازیچی میزین اولماماسی ایله اونون یازی فورمونون گلیشمه سینده، بو قدر انگل تؤره تمک اولا بیلیر.

(6) ـ دیلماج نمره 29 ـ 28 (دی و بهمن 85)، 104 و 103 صحیفه لری، "املا بیرلیگینه دوغرو سون چالیشمالار"

(7) ـ همان یئر

(8) ـ دیلماج نمره 29 ـ 28 (دی و بهمن 85)، 106 و 107 صحیفه لری، "اورفوقرافی سمیناری قرارلاریمیز بئش ایل لیک سیناقدان سونرا"

(10) ـ داخل دن گلن بیر مکتوبدان