آذربایجان

 

 
  ►►► سیاست اجتماعی ملی بین الملل تاریخ  
 

 

رضا اغنمی

اؤز یوردوندا اسیرلر

    بیر سویوق و شاختالی قیش گونو ایدی. اوشاقلار درس باشلانمامیشدان قاباق کلاسا گلیب، اودون پینجی نین دوره سینده قیزیشیردیلار. یئلین گورولتو سسی پنجره نین بوز باغلامیش جاملارین تیتره دیردی. حیه ط گؤرونموردی. بیر نازیک بخار  جاملارین اوستونه یاییلمیشدی.معلمسیز کلاسدا تره لی چالیر،توربالی اوینوردی. اوشاقلار بیر بیرینین باش قولاغین ازیردیلر. میری بزاز و حمید حامامچی گوله شیردیلر. ماللا اوغلی میرحسن دده سینین مرثیه اوخوماغین یانسیلیردی؛    سول الینی تومانینین آراسینا قویوب، اونا بونا گؤز آتیردی.اوشاقلار اوجا سسیلن گولوردولر. قاپی آچیلدی، آقای پاشازاده گیردی کلاسا. سسلر کسیلدی.شاگردلار یئرلرینده اوتوردولار. حمید حامامچی آیاغا قالخیب میری بزازی یئردن قووزادی. پالتارلارین سیلکه لدی، قورخا قورخا  گؤز آلتی معلمه باخیب یئرینده اگلشدی.

 

   آقای پاشازاده حیرصلی باخیشی ایله  اوشاقلارا بیر گؤز دولاندیردی. بوش یئر یوخودی. حاضیر غاییب دفترین آچیب بوکدی. درسه باشلادی:

 

       نابرده رنج گنج میسر نمی شود..... بیردن گؤزی دوشدی دونموش پنجره نین جامی اوستونده یازیلمیش کلمه لره. بخار یازیلاری پوزسادا، کله پاچا آیدین اوخونوردی. پاشازاده نین کله پاچا دان آجیغی گلیردی. درسی کسیب،  الینی جاما دوتوب، دیدی: اونی یازان قالخسین ایاغا! هئچ کسدن حرکت گؤرونمه دی. تازادان تکرار ائدیردی کی قاپی آچیلدی. اسد عمی ایچری یه گیریب، اونا بیر کاغاذ وئریب گئتدی. معلم کاغاذی میزین اوستونه آتدی. تخته نی تمیزله دی. اوچ نفرین آدین تخته ده یازدی. گچی تخته نین قیراغینا قویوب، اللرین بیر بیرینه سورته سورته دئدی: آقای مدیر حاج کمال بو اوچ نفری دفتره چاغیریب. گئتسینلر دفتره! اوچ نفر ایاغا قالخیب کلاسدان چیخاندا معلم دئدی : کتابلاریزی- پالتولاریزی دا گؤتورون گئدین.!

 

  من، جلیل و حسن توفیق، اوشاقلارین آغیر حقارتلی باخیشلاری آلتیندا کلاسدان چیخیب دفتره طرف یوللاندوق. مدیرین دفتری ایکیینجی طبقه ده بالکونون دیبینده ایدی. قورخا قورخا حاج کمالین اوتاقینین قاپیسینی آچیب ایچه ری یه گیردوق. بیر بیر سلام وئریب دیوار دیبینده یتیم اوشاقلار کیمی بوینوموز چیینیمزده صفه دوردوق. حاج کمال قره عینکی نن اوینوردی. عینکی گؤزونه تاخیب یوموشاق دیل ایله دئدی: نیه اودون پولون و آیلقیزی وئرمه میسیز؟  جوابیمیز یادیما گلمیر . اما بو یادیمدا دی کی اوچوموزده باش اشاغا باشماقلاریمیزا باخیردوق. گوردی کی دانیشمیروخ ، دئدی گئدون اودون پولونی و اون تومن ده آیلقیزی گتیرون. گتیرمه سز گلمییون. پله لردن ینیب اوتانا اوتانا قارلی حیه طدن کوچه یه طرف یولا دوشدوق.  اما حیه طدن کئچنده اوتاندیقیمیزدان کلاسا طرف باخا بیلمه دوخ.

 

   جلیل دئدی گئداخ باشماقچی بازارا، دده مین یانینا. جلیلین ده ده سی اوردا باشماق تیکردی. باشماقچی بازار خلوت ایدی. سویوق یئل شاختا هاوا هارای تپیردی. دوکانچیلار بیر بیر لری نن شوخلوق ائدیردیلر. اوجا سسیلن بیر سؤزلر دئیردیلر، گولوردولر. سببین قانمازدوق. بعضی لری دکانلاری نین قاباغیندا کؤمور منقلینده اود قیزاردیردیلار. بیر  اتلی جانلی کیشی یئلپیک ایله اودی یئللیه یئللییه قیشقیریردی: مکه بالا قورولدی ...الین سورتوردی اورالارینا!

 

   جلیلین دده سی بیزی گؤرماق هامان حیرصلی حیرصلی سوروشدی:

   - نیه گلمیسیز؟

 

     جلیل دئدی:

   حاجی کمال بیزی  سالدی ائشیگه. دئدی گئدین آیلیقیزی بیرده اودن پولونی گتیرین گلین!

 

   جلیلین دوداقلاری تیتریردی. سؤزون قورتارا قورتارمیا دده سی الینده کی گؤن پیچاقی ایله جلیله طرف هجوم گتیردی:

   - حاج کمالین من ... ... سحر تئزدن سفته ائله مه میش هاردان گتیریم من اونا پول وئریم.

 

   جلیل قاچدی. قاچا قاچا دگدی بؤیوک بیر مجمعی ده چای آپاران بیر کیشی یه. چایلار تؤکولدی ، استکان نلبکی لر یئره توکولوب سیندیلار. قهوه چی قیشقیردی: آی او گده نی توتون! قاضی حامامینین قاباغیندا منقلده اود قئزدیرانلارین بیری جلیلی یخه له دی. جلیل باشلادی آغلاماغا. قهوه چی اونی تانیدی، الیندن توتوب دده سینین یانینا آپاردی. حسن توفیقه دئدیم: ایندی دده سی اونی اؤلدوره جاق. اما او جلیله هئچ بیر سؤز دئمه دی. قهوه چی یه قیشقیردی:

 

-          اؤتور اونی. ایتیل گؤزومون قاباغیندان، گئت دؤرد دانا  چای گتیر. اوچ بالا، بیر بؤیوک!

 

   اوزون توتدی بیزلره و یوموشاق دیلی ایلن دئدی: گلین ایچری یه! غیظلی دده دن بو یوموشاقلیق بیزه چوخ عجیب گلدی. قهوه چی چایلاری گتیردی. دده دئدی اوشاقلارا چای وئر.

 

   جلیل تیتریردی. الینده استکانین تیتره مه سینی دده سی گؤروردی. او اوزون منه توتوب دئدی: سنین دده ن نیه مدرسه پولونی وئرمیر؟ اونون کی واریدی. چیلیس ده کی دگیل. هفته ده اون اون بش دانا ماللایا - حاج آقالارا تویوق پلو وئریرکی!

 

   دئدیم دوز بویوروسوز. اما اودا همیشه مدرسه خرجی نین صحبتی گلنده حیرصلنیر. دقتله منه بیر باخدی و دئدی :

 

-          مگر من حیرصلی یم؟ یوخ اوغلوم من حیرصلی دگیلم. باشماق تیکمیشم. آلان یوخدی.  بازار کاساد دی. شاگردلارا دا گره ک مزد وئره م. پولوم یوخدی. پولوم اولسا حیرصله نمه رم. پولسوزلوقون ائوی....

 

   بیردن گؤزی دوشدی مشتریلره. بیر دسته کندلی توکانین قاباغینا ییغیشیب مشتری گؤز ایلن توکانا باخیردیلار. دده بیزلره اشاره ائله دی کی چیخین دورون  ائشیکده. یول آچین مشتریلره! بیز اوچوموزده توکاندان چیخدیق. هاوا سویوق ایدی. مشتریلر باشماقلارا باخیردیلار. قیمتین سوروسوب، ایاقلارینا تاخیب چیخاردیردیلار. بیز اوشودوخ. حسن دئدی یول گتساخ قیزیشاروق. یولا دوشدوخ امیر بازارینا طرف. بیر آز گزیب دولاناندان سونرا  قییتدوخ توکانا طرف. جلیل دده سینه باخدی. گوله گوله بیزه دئدی: کتدیلره باشماخ ساتا بیلمیوب، قاش قاباغی اشاقیدی. دده بیزلری گؤرماخ همان دئدی گئدون بوردا دورمویون.

   ائوه طرف یولا دوشدوخ. کتابلاردا الیمیزده. یولدا باشی پاپاخلی، ایاقی چاریقلی، قیرمیزی ساققال بیر قوجا کیشی یه راست گلدوق. قوجا بیزی گؤرماخ  همان دئدی:

 

-          اوغلوم ساوادیز وار؟

 

 دئدیم:

-          وار عمی جان!.

 

   دئدی:

-          بئله دی گؤروم فارسیجا دانیشا بیلرسیز؟

 

   دئدیم:

-          عمی جان دانیشا بوللوق. مدرسه ده بیزه فارسی اورگدیرلر. قوجا کیشی بیر آز قارلی یئره بیر آز دا توتقون بولودلی گؤیه باخیب، فیکیرلشدی. باشین توولادی. دئدی:

   - اوغلوم منله عدلیه یه کیمی گله بیلرسیز؟ نئچه گوندی شهرده یم. کنددن گلمیشم . قیزیمی اؤلدوروبلر. بیر اوغلوم دا وار. تهران طرفلرینه آپاریبلار سربازلیغا. آلتی یددی آیدی اوندان دا خبریم یوخدی. قیزیمی اؤلدورنلری کندده تانیرام. اونلارین الیندن شکایت ائله میشم. اما ایشیمه عدلیه ده وئریبلر بیر یئره کی من اونلارین دیلینی بیلمیرم. بیر نفر ده رئیسین یانیندا اوتوروب دیلمانجلیق ائلییر. منیم سؤزلریمی اونا دئییر. اما ائله بیل من دئیه ن کیمی دئمیر. نئچه گوندو کی گزیرم، اما بیر آدام تاپا بیلمیرم منیم دئدیکلریمی رئیسین دیلینده اونا دئسین. کندده ماللامیزا دئدیم. ائوی ییخیلمیش مندن اللی تومن ایسته دی. آخی من هاردان اللی تومنی گتیریم وئریم او بوینی یوغونا. هر نه دئدیم گلمه دی. دئدی شهره گلمه گین خرجی چوخدی. یاخجی دا اولدی کی گلمه دی. او دا قاتل لرینن ال بیردی.

 

   جلیل دئدی: عمی بش قیران وئر من گلیم. قوجا بش قیران جلیله وئردی. عدلیه یه طرف یولا دوشدوخ.  

 

   عدلیه ده قاپی قاباغی شولوق ایدی. ایچری یه گیریب،  قوجا کیشی قاباقدا، بیز اوچوموز ده اونون دالیسینجا قاضی نین اوتاغینا طرف یولا دوشدوخ. هئچ بیریمیز او زمانا قدر عدلیه نین ایچریسینی گؤرمه میشدوخ. آداملارا حیرتله باخیردوخ. چوخلاری قولتوغلاریندا  کیف اویان بویانا گئدیردیلر.اللری تسمه ایله بیر بیرینه باغلانان بیر نئچه نفر راهرودا دیوار دیبینده یئره اوتورموشدولار. ژاندارمالارین گؤزو اونلارین اوستونده ایدی.چوخ تئز اونلارین یانیندان کئچیب گئتدوخ. بعضیلری حیرتله بیزه و قوجا کیشی یه باخیردیلار. قاپیسی باغلی بیر اوتاغین قاباغیندا اوچ الی قولی باغلی جوان آجانلارین آراسیندا اوتورموشدولار. جاوانلارین باشلارینی او سویوق هاوادا اولگوجونن تکدن وورموشدولار. من او وقته کیمی الی - قولی باغلی آدام گؤرمه میشدیم.

 

   قوجا کیشی بیر قاپی نین قاباغیندا دوردی. قاپینی ایته له دی آچدی. تمیز بیر اوتاق ایدی. بیزیم کلاسدان بیر آزجا بؤیوک. شاهین عکسی دیواردان آسلانمیشدی. آلتیندا بیر عینکلی کیشی بیر نفریلن دانیشیردی.اوتاغین ساغ الینده بیر میزین دالیندا بیر جوان اوتورموشدی و باشیندا بؤیوک عمامه لی بیر ماللایله دانیشیردی. ماللانین دوروشوغی نشان وئریردی کی کند ماللاسی دی. او دئیه نلری جاوان یازیردی. قوجا کیشی ماللانی گورماق همان چیغیردی:

   - آی ائوی ییخیلمیش سن بوردا نه ایش گؤرورسن؟ نئچه آلدین شهره گلدین؟ آللاه سنین دیبردیوی داغیتسین!

 

   ماللا پوزولی حالدا ایاغا قالخدی، بیزه و کیشی یه حقارتله باخیب دئدی:

   - بو قودوخلاری نیه گتیرمیسن؟

 

  قوجا دئدی:

   - سنده کی غیرت - ناموس یوخدی. سنه وئرمه گه ده پولوم دا یوخدی. هله بلکه سؤزلریمی دوز عمللی ترجمه  ده ائله مییه سن. گزدیم گزدیم بونلاری تاپدیم. بونلار اوشاقدیلار. دیلماج اولوب اوره گیمده اولان سؤزلریمی- دردلریمی اونا قاضی یه اشاره ایله- دئسینلر.

 

-     قوجا بیر آز فکره گئتدی. تازا بیر فکر ذهنینه گلمیش آدام کیمی میزین دالیندا اوتوران جواندان سوروشدی:

-     - بو نه ایچون بورا گلیب؟ سیز چاغیرمیسیز یا اؤز باشینا....

 

جوان اونا سؤزونی قورتارماغا مجال وئرمه دی اوجادان دئدی؟

   - عمی جان! بو گلیب بورا شهادت وئریر کی سنین قیزیوی اؤلدورن یوخدی. او اوجا داغدان زویوب، دوشوب دره یه یارالانیب اؤلوب.

 

   جاوان اوزون بیزه دوتوب دئدی:

   - سیزده ائشیتدیز کی نه دئدیم؟

 

   قوجا کیشی ماللانین طرفینه هجوم آپاردی. عمامه سین باشیندان قاپیب سالدی ایاغینین آلتینا ازدی. بیر تیکه توپورجه ک ده ماللانین اوزونه تولازلادی. توپورجک ماللانین ساققالیندان آسلاندی. قاضی بارماغینی میزین اوستونده کی زنگه باسدی. آجان گلدی قوجانی و بیزی اوتاقدان ائشیگه اؤتورماقا. قوجا کیشی هارای تپیردی.:

   - بو رشوت آلان ماللانین عمامه سینی بوینونا دولاییب ، اؤلدوره جاغام....!

 

   قوجانین و بیزیم دیلیمیزی بیلمه ین قاضی بیزه و قوجا کیشی یه تحقیرله باخیب، یانینداکینا فارسیجا دئدی:

  - ما اومدیم اینا رو آدمشون کنیم. اینام که آدم بشو نیستن. ببین این پیرمرد وحشی چه شکلی به یه روحانی توهین می کنه؟  یه کلمه فارسی بلد نیستن حالا خودشونو ایرونی هم میدونن....

 

   بیردن گؤزی ساتاشدی بیزه و آنلادی کی سؤزلرین ائشیتمیشوخ . گولومسندی.  فارسجا سوروشدی:

   - بورا نیه گلمیسیز؟

 

   حسن توفیق فارسجا جواب وئردی:

   - ترجمه اوچون گلدوخ. بو قوجا کیشی نین دئدیغینا گؤره قیزینی کندده اؤلدوروبلر. بو ماللادا بوندان اللی تومن ایسته میشدی کی گلسین دئسین قیزی کیم اؤلدوروب. ایندی بوردا آیری شئی دئیر. 

 

   قاضی حسن توفیقین سؤزلرینه دقتله قولاق آسیردی و یازیردی.گؤرونوردی کی شرفلی انساندی. فکره گئتدی. معلوم اولوردی کی اوزمانا کیمی هر شئییی اونا ترسه دئمیشدیلر.

 

   قوجا تیتره یه تیتره یه ال آتدی چوبوغونا. اوتاقدان چیخدی، دیوارین دیبینده یئره اوتوروب چوبوغی دولدوردی. اما آلیشدیرمادی. ماللانین عمامه سینه اوجا سسله یامان یوووز وئره وئره دئدی:

   - بیزیم کندین ماللاسی منیم قیزیمی اؤلدورنلرینن ال بیر اولوب.قیزیما ال آتمیشلار،  اونی آبیرسیز ائدندن سورا اؤلدوروبلر. جانیندا قالان نشانه لردن بللی دیر.

 

   میز دالیندا اوتوران جوان ال آیاغین ایتیرمیشدی. او آجانا دئدی کی کیشی دلی دی، اونو سسینی کس!

 

   بیر هفته سونرا قوجا کیشینی بلدیه یاخینلیقیندا گؤردوم. دیوار دیبینده اوتوروب چوبوق چکیردی. سلاملاشاندان سونرا سوروشدوم:

   -عمی ایشیز هارا چاتدی؟

 

   - قوجا الیمه بیر کاغاذ وئردی و دئدی:

   - اوخو بونی!

 

   اوخودوم:

   -  مازانداران امنیه اداره سی خبر وئریر کی سنین اوغلون وطن یولوندا شهید اولدی!

 

  کاغاذ دا نه یازیلماسینی دئدیم. بیلیردی . گؤرلری یاشینان دولموش دی.  سوروشدی :

  -  اوغلوم  سن حاج غولام علافی تانیرسان ساما ن میدانیندا؟

  - نه عمی جان من تانیمیرام آو میدانین آدیدا قولاغیما چاتمی ییپ. بولمیرم شهرین هانکی طرفینده دی! 

  -  گئچن ایلدن طلبیم وار. آرپا بوغدا ویرمیشم . گئتدیم  تاپا بیلمه دیم. شوقریب ایتیپ باتیپ یوخ اولوپ!

 

 

***

 

   آخشام قاش قارالان زامان سؤیوتدوق کوچه نین باشیندا ماللانی گؤردوم. فایتوندان اندی. الینده نئچه دولی پاکات دا واریدی. بیر ائوه طرف گئدیردی. منده دالیسیجا گئتدیم. زعفرانچیلار کوچه سینده بیر قاپینی دؤیدی. قاپینی همان عدلیه ده میز دالیندا اوتوران جوان اوغلان آچدی. ائو اونون ائوی ایدی.

 

   نئچه گوندن سونرا بیر گئجه دده م دئدی:

   گؤی مسجد قاباغیندا بیر قوجا کیشی سویوقدان قورویوب، اؤلوب.

 

   سوروشدوم:

   - قیرمیزی ساققالی وار ایدی؟

 

   دده م تعجبله سوروشدی:

   - سن اونی هاردان تانییردین؟

 

   قورخومدان هئچ بیر سؤز دییه بیلمه دیم. دده م دئیردی:

   - یاشلی قوجا بیر کیشی ایدی. قیرمیزی ساققاللی وار یوخو دا بیر چوبوق و بیر بوش توتون کیسه سی. جیبیندن بیر کاغاذ تاپیبلار. یازیب کی مازانداراندان خبر وئریرلر - گویا جوان اوغلو سرباز ایمیش، او طرفلرده تلف اولوب. جوان اؤلوب. دئیرلر کیشی نین عدلیه ده بیر ایشی وار ایمیش. دیلمانج دالیسینجا گزیرمیش!

لندن 11 تیر 1364 

نسخه قابل چاپ

   
   

   
 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.