آذربایجان

 

 
  ►►► سیاست اجتماعی ملی بین الملل ادبیات و هنر  
      هاشم ترلان

آذربایجان کند حرکاتیندان:
"سومالی قاسم‌خان" حرکاتی

(1)

هاشم ترلانآذربایجان کند حرکاتی تاریخینده، خلقین ایچیندن باش قالدیریب ظلم و زوراکیلیق علیهینه عصیان ائده‌ن قهرمانلار چوخ اولوبدور. مختلف دؤرلرده ایستر شمالی آذربایجاندا، ایسترسه‌ده آرازین بوتاییندا خانلارین، بی‌لرین و ژاندارملارین ائتدیگی زوراکلیغا قارشی عصیانا قالخان کندلیلر، معاصر اجتماعی، سیاسی مبارزه تاریخیمیزده اؤز پوزولماز قهرمانلیق ایزلرینی قویوبلار. قاچاق نبی، قاچاق کرم، سومالی قاسم و بیر چوخ آذربایجان کند سیاسی اجتماعی حرکاتینا باشچیلیق ائده‌ن قهرمانلار، آذربایجان خلقینین تاریخی یادداشیندا قالان پارلاق اولدوزلارا چئوریلیبلر.

آذربایجانین ساراب ماحالیندا ییرمینجی ایللرین اوللرینده کند حرکاتینا رهبرلیک ائده‌ن و ظلمکار خانلار، مباشرلر و کندخدالارین اوره‌یینه قورخو سالان و خلق کوتله‌سینین دادینا چاتان قهرمانلارین بیریده "سوما" کندی ساکنی "قاسم" اولوبدور کی معاصر آذربایجان کند حرکاتی تاریخینده "سومالی قاسم‌خان" آدیلا تانینیبدیر. تاسفله بو حرکاتین نئجه یارانیب، بیتمه‌سی و او دؤر آذربایجان سوسیال اقتصادی دورومونون بو حرکتین یارانماسیندا قویدوغو تاثیرلر و عمومیتله سومالی قاسم حرکاتی باره‌ده گئنیش سندلی تدقیقلار آپاریلماییبدیر. یالنیز ملی حکومت دؤرونده سومالی قاسم حرکاتی معین قده‌ر سندله‌شیر و حتی دئییلنلره گؤره اونون مزاری اوستونده گؤزل بینا تیکیلیر کی ملی نهضت قانا چکیلندن سونرا شاه رژژیمینین یئرلی نوکرلری بی‌لر و خانلارین توسطیله خارابا قویولور. قیرخینجی ایللرده آذربایجانین انقلابچی اوغلو بهروز دهقانی‌نین آپاردیغی "رازلیق حرکاتی" تدقیقینده بو موضوعیا توخونولور. انقلابدان سونرا ساراب ماحالی‌نین بیر سیرا ضیالی‌لارینین آپاردیغی تدقیق کیچیک بیر جزوه‌ده نشر اولونور.

آشاغیدا گلن یازی، گؤرکملی شاعریمیز هاشم ترلانین بو تاریخی حادثه‌ایله باغلی خاطره سی و ائتدییی تدقیق نتیجه‌لری اساسیندا یارانان صنعتکار باخیشدیر. طبیعی‌دیر کی بو تاریخی حادثه‌نین سندلی تدقیقینی لاییقینجه یئرینه یئتیرمک و اوندان الده ائدیلن نتیجه‌لری بوگونکو نسلین اختیارینا قویماق، تدقیقاتچیلاریمیزین هله‌ده اؤده‌نیلمه‌میش بورجودور. بو امیدله کی بو تاریخی حادثه لاییقینجه سندله‌شیب و خلقین اختیارینا قویولسون؛ سیز عزیز اوخوجولاری اوستاد هاشم ترلانین روایت ائتدیگی سومالی قاسمین قهرمانلیق داستانیندان بعضی حصه‌لری اوخوماغا دعوت ائدیریک.

آذربایجان

.......1321- جی‌ ایلین‌ یایی‌ باشلانمیشدی‌. كندلیلر آرپا بیچینینه‌ باشلامیشدیر. هر یئرده‌ قیزغین‌ ایش‌ گئدیردی‌. بوغدا زمیلری‌ قینیندان‌ چوخدان‌ چیخسادا هله‌ آغارمامیشدی‌. كندلیلرین‌ روزیسی‌ قورتاردیغینا گؤره‌ بیچدیكلری‌ آرپادان‌ خرمنده‌ دؤیوب،‌ دییرمانا گؤندرمک ایسته‌ییردیلر. آمما اربابین‌ مباشری‌ كنده‌ گلمه‌دیگینه‌ گؤره‌ هئچ‌ كیم‌ بو ایشی‌ گؤرمگه‌ جسارت‌ ائده‌ بیلمیردی‌. كندلیلرین‌ گؤزلری‌ تبریز یولونا تیكیلی‌ قالمیشدی‌. اؤزلری‌ اكیب‌ اؤزلری‌ بیچدیكلری‌ محصولدان‌ استفاده‌ ائده‌ بیلمیردیلر.

كندلیلردن‌ بیری‌ (آدی‌ یادیمدا دئییل‌) یوز باغ‌ آرپانی‌ خرمنده‌ دؤیمه‌یه‌ باشلادی‌. بو آدامین‌ یئری‌، اؤكوزو یوخ‌ ایدی‌. آرپاسینی‌ دردیگی‌ زمینی‌ده‌ باشقا قوهومو، یوخسول‌ اولدوغو اوچون‌ اكمیشدی‌. نوروز بایرامیندان‌ بویانا اوندان‌- بوندان‌ بورج‌ ائله‌ییب‌ دولانمیشدیلار. آروادی‌ كندده‌ ائو قالمامیشدی‌ كی‌، گونده‌ بیر چه‌رك‌ آرپادان‌ اؤترو مراجعه‌ ائمه‌میش‌ اولسون‌. ایندی‌ جانی‌ بوغازینا گلن‌ بو كندلی‌ واری‌، یوخو اولان‌ آرپانی‌ خرمنده‌ دؤیمه‌یه‌ باشلامیشدی‌.

آخشام‌ اوستو دؤیونو قورتاریب‌ سووررو و گئجه‌ یاریسی‌ اولاغلارا چاتیب،‌ دگیرمانا آپاریر. ایكی‌ گوندن‌ سونرا آرپانی‌ دارتیب‌ كنده‌ قاییدیر. ایندیه‌ قدر بورج‌ آلیب‌ یئدیكلری‌ طلبكارلار وئردیكلری‌ بورجلاری‌ آلماغا گلیرلر. بیر هفته‌دن‌ سونرا اربابین‌ مباشری‌ كنده‌ گلیر. كندده‌ مباشر اولمادان‌ خرمنده‌ هولا سوروب‌ آرپا گؤتورن‌ آدامی‌ چاغیرتدیریر و اونو اجازه‌سیز ایش‌ گؤردویو اوچون‌ بیر قویون‌ (شیشك‌) جریمه‌ ائدیر.

بئله‌ ظلم‌، ناروا ایشلر آذربایجان‌ كندلرینین‌ هامیسیندا برقرار ایدی‌. اودور كی‌، كندلیلر اربابلارین‌ ظلموندن‌ جانا گلمیشدیلر و بو ظلم‌ ستمین‌ الیندن‌ قورتارماق‌ اوچون‌ بهانه‌ آختاریردیلار. ماحالین‌ باشقا كندلرینده‌ قاسم‌خانین‌ دسته‌سی‌ طرفیندن‌ اؤلدورولن‌ بیر اربابین‌ خبرینی‌ ائشیدنده‌ بوتون‌ ماحالین‌ كندلیلری‌ خوشحال‌ اولموشدولار. قاسم‌خانین‌ ساراب‌ و آلان‌بیراغوش‌ ماحالیندا آیاغا قالخیب‌ كندلیلری‌ مدافعه‌ ائتمه‌سی‌، اونون‌ محبوبیتینی‌ گون‌-گوندن‌ آرتیریردی‌. اؤزلرینه‌ گووه‌نن‌ جاوانلار قاسم‌خانین‌ دسته‌سینه‌ قوشولوردولار. اربابلارایسه‌ قورخویا دوشموشدولر. اؤزلرینی‌ قوروماقدان‌ اؤترو اوباش‌لارا پول‌ وئریب‌ اونلاری،‌ اؤز اختیارلارینا آلیردیلار. بیزیم‌ ماحالین‌ بیر چوخ‌ كندلرینه‌ صاحب‌ اولان‌ آردالان‌ خانلارینین‌ كندلیلره‌ ائتدیكلری‌ ظلم‌- ستم‌ قاسم‌خانی‌ داهادا آجیقلاندیریردی‌.

قاسم‌خانین‌ ساكن‌ اولدوغو "سوما" كندی‌ده‌ بو خانلارین‌ ایدی‌. دئمك‌ اولار كی‌، ماحالین‌ بیر چوخ‌ كندلیلری‌ آردالان‌ خانلارینا بورجلو ایدیلر. هر كس‌ اونلارا بورجلو اولسایدی‌ داها او بورجون‌ آلتیندان‌ چیخا بیلمزدی‌. خانلارین‌ مأمورلاری‌ كندلرده‌ گزیب،‌ اربابلارین‌ طلبلرینی‌ ییغماقلا كندلیلره‌ دیوان‌ توتوردولار. بورحونو وئره‌ بیلمه‌یه‌نین‌ تؤیله‌سینی‌ بوشالدیردیلار. بو، ائله‌ بیر دؤورده‌ ایدی‌ كی‌، خان‌ اصل‌ بورجونو آلمیشدی‌. آپاردیغی‌ مال‌ حیوان‌ ایسه‌ اونون‌ طلبیندن‌ علاوه‌ و نوزول‌ پوللار ایدی‌. بو حاقسیزلیقلار، ظلملر اؤز ایشینی‌ ماحالدا گؤرمكده‌ ایدی‌.

هامی‌ گؤزونو قاسم‌خانا تیكمیشدی‌. قاسم‌خانین‌ دسته‌سی‌ گوندن‌ گونه‌ چوخالیردی‌. بو دسته‌یه‌ سلاح‌ لازیم‌ ایدی‌. بو سلاحلاری‌ اربابلارین‌ اؤزوندن‌ زورایله‌ آلیردیلار. ابراهیم‌خان‌، قاسم‌خانین‌ دوستو اسماعیلین‌ الیندن‌ چوخ‌ ناراحات‌ ایدی‌. چونكی‌ اونون‌ قاسم‌خانین‌ دسته‌سیندن‌ اولدوغونو بیلیردی‌. خان‌ اؤز آداملارینا تاپشیریب‌، دئییر:

- بو اسماعیلی‌ او قدر وورون‌ كی‌، اؤلسون‌، قانی‌ منیم‌ بوینوما.

بو خبری‌ ائشیدن‌ قاسم‌خان‌ ابراهیم‌خانا سفارش‌ گؤنده‌ریر:

- ابراهیم‌خان،‌ سومانی‌ ترك‌ ائدیب‌ گئتمه‌سن‌، سنی‌ آرادان‌ آپاراجاغام‌!

بو خبری‌ ابراهیم‌خانا یئتیریرلر. او قورخویا دوشور. چونكی‌ او، قاسم‌خانی‌ یاخشی‌ تانییردی‌. او بیلیردی‌ كی‌،

قاسم‌خان‌ دئدیگینی‌ ائدن‌ آدامدیر. صاباحیسی‌ گون‌ ابراهیم‌خان‌ گیزلین‌ اولاراق‌ عایله‌سیله‌ سومانی‌ ترك‌ ائدیر. سوما كندلیلری‌ بو خبری‌ قاسم‌خانا یئتیریب‌ دئییرلر:

- خان‌ اؤزو ایله‌ سیلاح‌ دا آپاریردی‌.

بو خبری‌ ائشیدن‌ قاسم‌خان‌ اؤز دسته‌سیله‌ ابراهیم‌خانی‌ تعقیب‌ ائدیر و اونلاری‌ تلخاب‌ آدلی‌ بیر كندده‌ محاصریه‌ آلیر. بیر ساعات‌ آتیشمادان‌ سونرا ابراهیم‌خان‌ جانینین‌ قورخوسوندان‌ ائو اشیالارینی‌ و سیلاحلاری‌ كندده‌ قویوب‌ آروادی‌ایله‌ آرادان‌ چیخیر. بئله‌لیكله‌ قاسم‌خان‌ اونلارین‌ قویوب‌ گئتدیكلری‌ دؤرد قبضه‌ آلمان‌ بئرنو توفنگینه‌ صاحب‌ اولور. بو خبر ایلدیریم‌ سرعتی‌ ایله‌ ساراب‌ و آلان‌بیراغوش‌ ماحالینا یاییلیر. بوتون‌ كندلیلر سئوینیرلر. آمما باشقا كندلرین‌ اربابلاری‌ بو خبردن‌ سارسیلیب،‌ قورخویا دوشورلر و بیلیرلر كی‌، صاباح‌ بئله‌ حادثه‌لر اونلاری‌‌دا گؤزله‌ییر.

او دؤورده‌ آلان‌بیراغوش‌ ماحالینا نظارت‌ ائدن‌ ژاندارم‌ پاسگاهی‌ تبریز- ساراب‌ جادداسینین‌ كناریندا یئرله‌شن‌ دوزدوزان‌ كندینده‌ ایدی‌. قاسم‌خانین‌ تلخاب‌دا اولان‌ جریانی‌ بو پاسگاها آغیر ضربه‌ ایدی‌. بو ژاندارملار السیز- آیاقسیز كندلیلری‌ دؤیمكده‌، سویماقدا،‌ رشوه‌ آلماقدا جللاد ایدیلر. آمما قاسم‌خان‌ كیمی‌ جانیندان‌ قورخمایان‌ و باشیندا فداكار جاوانلارین‌ توپلاشماسیندان‌ قورخوردولار. اونلار بونو چوخ‌ یاخشی‌ بیلیردیلر كی‌، قاسم‌خانلا طرف‌ دوشمك‌ اؤزلرینین‌ آرادان‌ گئتمكلرینه‌ برابردیر.بونا گؤره‌ ده‌ اونونلا مدارا ائدیردیلر. قاسم‌خانین‌ اربابلارلا هر هانسی‌ بیر كندده‌ مبارزه‌سینی‌ ائشیدنده‌ سایمازیانا دولانیردیلار.

من‌ قاسم‌خانین‌ احوال‌ روحیه‌سینی‌، اخلاقینی‌ دوستلاری‌ ایله‌ اولان‌ رفتاری‌ باره‌سینده‌ ده‌ تحقیقات‌ آپارمیشام‌. اونو گؤرنلر، یاخود دسته‌سینده‌ اولان‌ دوستلارینین‌ هامیسی‌ قاسم‌خانی‌ ملایم‌، خوش‌ اخلاق‌، خالقا صمیمی‌، یوخسوللارا حدیندن‌ آرتیق‌ حؤرمت‌ ائدن‌ بیر آدام‌ كیمی‌ تعریفله‌ییردیلر. هر هانسی‌ بیر كندده‌ اربابلارین‌، كندخدالارین‌ ستمینده‌ اولان‌ آداملارین‌ كؤمه‌یینه‌ گئدردی‌.

قاسم‌خان‌ "شاللی‌" آدلی‌ بیر كندده‌ اولان‌ ووروشمادان‌ سونرا (بو احوالاتی‌ یازاجاغام‌) بیر نئچه‌ گون‌ اورادان‌ آرالی‌ اولماغا مجبور اولور. شربیان‌ كندینی‌ اؤتوب‌، دره‌چی‌ داغلاریندان‌ آشیب،‌ اؤز دسته‌سی‌ایله‌ بوستان‌آبادا گئتمك‌ ایسته‌ییرلر. هله‌ بوستان‌آبادا چاتمامیش‌ بیر چوبانا راست‌ گلیرلر. آج‌ اولدوقلارینا گؤره‌ چوباندان‌ سود آلماق اوچون‌ اونا مراجعه‌ ائدیرلر. قاسم‌خان‌ چوبانی‌ آغلار گؤرنده‌ تعجب‌ ائدیر. آغلاماسینین‌ سببینی‌ خبر آلاراق،‌ سوروشور:

- اوغلوم‌ نه‌ اوچون‌ آغلاییرسان‌؟

چوبان‌ دئییر:

- آخی‌ سیزین‌ نه‌یینیزه‌ لازیمدیر كی‌، من‌ نه‌ اوچون‌ آغلاییرام‌؟

قاسم‌خان‌ دئییر:

- بلكه‌ سنه‌ كؤمك‌ ائده‌ بیلدیك‌؟

چوبان‌ جاواب‌ وئریر:

- منیم‌ دردیم‌ ائله‌ درد دئییل‌ كی‌، سیز كؤمك‌ ائده‌ بیله‌سیز، دئیه‌ اؤز دردینی‌ دئمكدن‌ چكینیر.

قاسم‌خان‌ سماجتدن‌ ال‌ چكمه‌ییب‌ دئییر:

- اوغول‌ نه‌ اوچون‌ دردینی‌ بیزه‌ دئمیرسن‌؟ اونو بیل‌ كی‌، بیز سنه‌ كؤمك‌ ائده‌ بیلمه‌سك‌، هئچ‌ كیم‌ كؤمك‌ ائده‌ بیلمز. بیزدن‌ اوتانما دانیش‌!

چوبان‌ قاسم‌خانین‌ ال‌ چكمه‌دیگینی‌ گؤروب‌ بیر آز فکره‌ گئدندن‌ سونرا آغلایا- آغلایا دئییر:

- منیم‌ دردیم‌ عشقدیر. كندیمیزده‌ بیر قیزی‌ سئویرم‌، او دا منی‌ سئویر. آمما قیزین‌ آتاسی‌ من‌ چوبان‌ اولدوغوما گؤره‌ قیزینی‌ منه‌ وئرمك‌ ایسته‌میر.

قاسم‌خان‌ دئییر:

- سن‌ جاوان‌ اوغلانسان‌ نه‌ اوچون‌ آغلاییرسان‌؟ اونو دا بیل‌ كی‌، منیم‌ آغلایان‌ آدامدان‌ خوشوم‌ گلمیر. دئدیگین‌ سؤزلر دوغرو اولسا، یعنی‌ قیزدا سنی‌ سئوسه،‌ سؤز وئریرم‌ قیزین‌ آتاسین‌ راضی‌ ائده‌رم‌. ایندی‌ بیز نه‌ سحر، نه‌ده‌ گون‌ اورتا هئچ‌ نه‌ یئمه‌میشیك‌، دور آیاغا بیزه‌ بیر كاسا سود

ساغ‌ وئر، آجیق‌. قیز طرفیندن‌ هئچ‌ نگران‌ اولما آللاه‌ كریمدیر.

چوبان‌ قویونلاردان‌ سود ساغیب‌، اوجاق‌ قالاییر. قاسم‌خانی‌ و یولداشلارینی‌ دویورور. قاسم‌خانین‌ بوستان‌آباددا چوخ‌ یاخین‌ صمیمی‌ بیر دوستو وار ایدی‌. هردن‌ بیر اونا قوناق‌ اولاردی‌. بوستان‌آباد او دؤرده‌ اوچ‌ یولون‌ آیریجیندا اولان‌ بؤیوك‌ كنده‌ اوخشایان‌ بیر قصبه‌ ایدی‌. گون‌ باتاندان‌ سونرا قاسم‌خان‌ اؤز دوستوایله‌ چوبانین‌ مسئله‌سینی‌ مطرح‌ ائله‌ییر. دوستو چوبانین‌ دئدیكلرینی‌ تصدیق‌ ائدیب‌ دئییر:

- چوبانی‌ من‌ یاخشی‌ تانییرام‌، قیزدا اونو سئویر. آمما آتاسی‌ قیزینی‌ اونا وئرمك‌ ایسته‌میر.

قاسم‌خان‌ دوستونون‌ واسیطه‌سیله‌ قیزین‌ آتاسینی‌ اؤز یانینا چاغیرتدیریر. قاسم‌خان‌ قیزین‌ آتاسیندان‌ سوروشور:

- قیزینی‌ نه‌ اوچون‌ چوبانا وئرمك‌ ایسته‌میرسن‌؟

قیزین‌ آتاسی‌ جاواب‌ وئریر:

- منیم‌ قیزیمین‌ ائلچیسی‌ چوخدور. هامیسینین‌ واری‌، دؤلتی‌ اولا- اولا قیزیمی‌ اونلارا وئرمه‌رم‌.

قاسم‌خان‌:

- بیلیرسن‌ قیزین‌ چوبانی‌ حدیندن‌ آرتیق‌ سئویر؟

قیزین‌ آتاسی‌ دئییر:

- بو ایش‌ قیزین‌ یوخ‌، منیم‌ سئومگیمه‌ باغلیدیر.

قاسم‌خان‌:

- سن‌ اؤز قیزینین‌ خوشبختلیگینی‌ ایسته‌ییرسنمی‌؟

- بلی‌، ایسته‌ییرم‌.

قاسم‌خان‌ دئییر:

- سن‌ قیزینی‌ سئومه‌دیگی‌ آداما وئرسن‌، نئجه‌ خوشبخت‌ اولا بیلر؟

قیزین‌ آتاسی‌ قاسم‌خانین‌ بو سوالینا جاواب‌ وئره‌ بیلمیر. قاسم‌خان‌ سؤزونون‌ آردینی‌ توتور:

- سن‌ هاردان‌ بیلیرسن‌ بو گون‌ چوبان‌ اولان‌ آدام‌ صاباح‌ آدلی‌- سانلی‌ آدام‌ اولا بیلمه‌سین‌؟ من‌ صاباح‌ سنین‌ اجازه‌نله‌ قیزینین‌ و چوبانین‌ شیرنی‌ ایچمه‌سینی‌ تشكیل‌ ائده‌جه‌یم‌. خرجی‌ مخاریجی‌ ده‌ اؤز عهده‌مه‌.

بوستان‌آباد طرفلرینده‌ قاسم‌خانین‌ آدینی‌ ائشیتمیشدیلر. آمما اؤزونو تانمیردیلار. ایندی‌ده‌ اونو قاسم‌خانین‌ اؤز دوستوندان‌ سونرا هئچ‌ كیم‌ تانیمیردی‌. اوچ‌ گوندن‌ سونرا شیرنی‌ ایچیب‌ كه‌بین‌ كسدیریرلر و چوبان‌ اؤز آرزوسونا چاتیر. قاسم‌خان‌ اؤز دوستو و قیزین‌ آتاسی‌ایله‌ وداعلاشیب‌، آیریلیر...

... قاسم‌خانین‌ صاحب‌قیران‌ آدلی‌ بیر یولداشی‌ وار ایدی‌. اونو اؤز آزادخواهلیق‌ حركتلری‌ ایله‌ هامی‌ تانییردی‌. اونا گؤره‌ ده‌ اربابلار، كندخدالار اونا آت‌ نعلبنده‌ باخان‌ كیمی‌ باخیردیلار. صاحب‌قیران‌ اؤزو یوخسول‌ اولسا دا، گؤزو-كؤنلو توخ‌ آدام‌ ایدی‌. "شاللی‌" كندینین‌ كندخداسی‌ قولام‌، صاحب‌قیرانین‌ مسافرتده‌ اولماسیندان‌ سوءاستفاده‌ ائدیب‌ اونون‌ آروادینی‌ زور ایله‌ اؤز بزم‌لرینه‌ گتیریب،‌ اویناماغا مجبور ائدیر. آروادین‌ یالوارماسینا و گؤز یاشلارینا اهمیت‌ وئرمیرلر. اونو مجلسین‌ اورتاسینا ایته‌له‌ییب‌ رقص‌ ائتمگه‌ وادار ائدیرلر. بو خبری‌ ائشیدن‌ صاحب‌قیران‌ تصمیم‌ توتور كندخدا قولامی‌ اؤلدورسون‌. بئله‌ بیر زاماندا قاسم‌خان‌ و یولداشلاری‌ مسافرتدن‌ قاییدیرلار. صاحب‌قیران‌ قاسم‌خانین‌ یانینا گلیب،‌ احوالاتی‌ اونا دانیشیر.

قاسم‌خان‌ دئییر:

- كندخدا قولام‌ او قدر اجلاف‌، آلچاق‌ آدامدیر كی‌، او اؤز آناسینادا رحم‌ ائله‌مز. من‌ اونو چوخدان‌ تانییرام‌. او كندخداسی‌ اولدوغو كندین‌ و باشقا كندلرین‌ اهالیسینه‌ حدیندن‌ آرتیق‌ ظلم‌ ائتمیشدیر. ایندیكی‌ سون‌ حركتی‌ده‌ اولماسایدی‌ من‌ اونو جزاسینا چاتدیراجاقدیم‌. ایندی‌ او اؤزو بو جزانی‌ قاباغا سالمیشدیر.

قاسم‌خان‌ او گئجه‌سی‌ اؤز یولداشلاری‌ ایله‌ كندخدا قولامین‌ ائوینه‌ گیریر. شیرین‌ یوخودا اولان‌ قولام‌ سس‌- كویه‌ اویانیر.

قاسم‌خان‌ دئییر:

- قولام‌، سن‌ اربابلارلا البیر اولوب‌ كندخداسی‌ اولدوغون‌ كندین‌ و اطراف‌ كندلرین‌ اهالیسینه‌ ظلم‌ ائدیبسن‌. اونلاری‌ سویوب‌ تالاماقدا خانلارین‌ خیرینه‌ چالیشیبسان‌. كندلیلری‌ تحقیر ائدیب،‌ انسان‌ یئرینده‌ قویمامیسان‌. میدانی‌ اؤزونه‌ آچیق‌ گؤروب‌ باشقاسینین‌ ناموسونا توخونوبسان‌. من‌ بو عمللریندن‌ اؤترو سنین‌ جانینی‌ آلماق‌ ایسته‌ییرم‌. توفنگین‌ وارسا اؤزونو مدافعه‌ ائت‌.

قولام‌ آغلایا- آغلایا یالوارماغا باشلاییر. قاسم‌خان‌ دئییر:

- بو ناله‌لرین‌ خیری‌ یوخدور. اشهدنی‌ دئی‌.

بئله‌لیكله‌ كندخدا قولام‌ اؤز جزاسینا چاتیر. همین‌ آخشام‌ قاسم‌خان‌ اؤز دسته‌سیله‌ داغلارا چكیلیر. صاباحیسی‌ گون‌ بو خبر ساراب‌ و آلان‌بیراغوش‌ ماحالینا یاییلیر. خانلارین‌ جانینا واهمه‌ دوشور. كندلرده‌ اولان‌ اربابلار شهرلره‌ قاییدیرلار. كندخدالار اؤز قینلارینا گیریرلر. كندلیلر ایسه‌ بو خبردن‌ شاد اولورلار. اربابلار یاواش‌-یاواش‌ كندلیلردن‌ آلدیقلاری‌ بدعتلری‌ لغو ائدیرلر. قاسم‌خان‌ نئچه‌ گوندن‌ سونرا یولداشلارینا دئییر:

- منیم‌ سارابدا ایشیم‌ وار. واجب‌ اولدوغونا گؤره‌ یولا دوشمه‌لی‌یم‌.

یولداشلاری‌ دئییر:

- تك‌ گئتمه‌یین‌ یاخشی‌ اولماز، اجازه‌ وئر بیریمیز سنینله‌ گئدك‌.

قاسم‌خان‌ راضی‌ اولمور. اؤزو تك‌ یولا دوشور. سارابدا ایشین‌ گؤرندن‌ سونرا یولداشلارینین‌ یانینا قاییداندا یئیجه‌ كندینه‌ چاتمامیش‌ ایكی‌ نفر سیلاحلی‌ ژاندارم‌ ایله‌ اوز-اوزه‌ گلیر. قاسم‌خانین‌ كیچیك‌ بئرنو توفنگی‌ وار ایدی‌. بو توفنگین‌ قونداغیندان‌ و لوله‌سیندن‌ كسدیریب،‌ بیر اسلحه‌ كیمی‌ پالتوسونون‌ دال‌ طرفینده‌ گیزله‌دردی‌. ژاندارملار قاسم‌خاندان‌ شكله‌نیرلر. اوندان‌ خبر آلیرلار:

- سن‌ كیمسن‌؟

قاسم‌خان‌ آیری‌ بیر آد دئییر. خبر آلیرلار هاردان‌ گلیرسن‌؟ قاسم‌خان‌ جاواب‌ وئریر:

- سارابدان‌ گلیرم‌.

ژاندارملارین‌ بیری‌ دئییر:

- سن‌ قاسم‌خانا اوخشاییرسان‌. سنین‌ جاییزن‌ واردیر. دوش‌ قاباغا، گرك‌ بیزیمله‌ سارابا گله‌سن‌. قاسم‌خان‌ دئییر:

- سیز نه‌ دانیشیرسیز، قاسم‌خان‌ كیمدیر؟ من‌ كندلی‌ بابانین‌ بیرییم‌. اهل‌ عیال‌ صاحبییم‌. سیز آللاه‌ منی‌ ایشیمدن‌ گوجومدن‌ قویمایین‌.

ژاندارملار دئییرلر:

- اولماز، بیز سندن‌ شكلییك‌، گرك‌ سنی‌ سارابا آپاراق‌.

ژاندارملار قاسم‌خانی‌ قاباقلارینا قاتیب‌ سارابا دوغرو گئدیرلر. سارابین‌ یاخینلیغیندا ژاندارملارین‌ بیری‌ توفنگینی‌ یولداشینا وئریب‌ دئییر:

- بو توفنگی‌ ساخلا، من‌ سو باشینا چیخیب‌ قاییدیرام‌.

ایندی‌ بو ژاندارمین‌ هر الینده‌ بیر توفنگ‌ وار ایدی‌. قاسم‌خان‌ یارانمیش‌ وضعیتدن‌ استفاده‌ ائدیب‌ جلد حالدا توفنگینی‌ چیخاردیب‌ ژاندارمین‌ اوستونه‌ توتوب‌ دئییر:

- تئز اول‌ توفنگلری‌ آت‌ یئره‌. یوخسا بئینینی‌ قیزدیرارام‌!

ژاندارم‌ مات‌ معطل‌ قالیر. گؤره‌سن‌ بو كندلی‌ بابانین‌ بیری‌ بو بالاجا توفنگی‌ هارادان‌ گتیریب‌؟ تئز توفنگلری‌ یئره‌ آتیر و ایندی‌ یقین‌ ائدیر كی‌، بایاقدان‌ كندلیه‌ اوخشایان‌ آدام‌ قاسم‌خانین‌ اؤزو ایمیش‌. قاسم‌خان‌ جلد توفنگلری‌ یئردن‌ گؤتوروب‌ دئییر:

- اللرینی‌ یوخاری‌ قالدیر. بو زامان‌ ژاندارمین‌ یولداشی‌ گلیر. احوالی‌ بئله‌ گؤرنده‌ وحشته‌ دوشور و یالوارماغا باشلاییب‌ دئییر:

- سن‌ آللاه‌ قاسم‌خان‌ بیزیمله‌ ایشین‌ اولماسین‌. بیز اهل‌ عیال‌ صاحبی‌ییك‌، اوشاقلاریمیزی‌ یئتیم‌ قویما.

قاسم‌خان‌ توفنگلری‌ یئردن‌ گؤتوروب‌ چیگنینه‌ سالیب‌ دئییر:

- سیزینله‌ ایشیم‌ یوخدور. آرخایین‌ اولون‌. دوشون‌ قاباغیما!

ژاندارملار اللری‌ یوخاریدا قاسم‌خانین‌ قاباغینا دوشورلر. قورخولاریندان‌ بنیزلری‌ آغاران‌ ژاندارملار خبر آلیرلار:

- بیزی‌ هارا آپاریرسان‌؟

قاسم‌خان‌ جاواب‌ وئریر:

- سیز منی‌ توتدوغونوز یئره‌ آپاریرام‌.

بئله‌لیكله‌ قاسم‌خان‌ ژاندارملاری‌ قاباغینا قاتیب‌ یئیجه‌یه‌ طرف‌ آپاریر. ژاندارملار قاسم‌خانین‌، سیزی‌ اؤلدورمیه‌جییم‌ سؤزونه‌ اینانمیرلار. ائله‌ خیال‌ ائدیرلر كی‌، قاسم‌خان‌ اونلاری‌ معین‌ بیر یئرده‌ اؤلدورمه‌یه‌ آپاریر. یئنه‌ یالوارماغا باشلاییرلار:

- قاسم‌خان‌، بیزی‌ بالالارینین‌ باشینا دولاندیر، بیزه‌ رحمین‌ گلسین‌. بیزی‌ باغیشلا، بیز سنین‌ نؤكرین‌ اولاریق‌.

قاسم‌خان‌ جاواب‌ وئریر:

- منیم‌ سیزین‌ نؤكرچیلیگینیزه‌ احتیاجیم‌ یوخدور. اونودا بیلین‌ كی‌، من‌ سیزین‌ كیمی‌ دئییلم‌. من‌ قاسم‌خانام‌، دیلیمدن‌ چیخان‌ سؤزو آیاقلامارام‌. سیزه‌ دئدیم‌ كی‌، اؤلدورمك‌ مسئله‌سی‌ یوخدور. سیزین‌ سیلاحلارینیزی‌دا قایتاریب‌، اؤزونوزوده‌ بوراخاجاغام‌، آمما یئرینده‌. بونودا سیزه‌ دئییرم‌ و اؤز فرمانده‌نیزه‌ده‌ دئیین‌، منی‌ و یولداشلاریمی‌ تعقیب‌ ائله‌مه‌سین‌! منیم‌ ده‌ سیزینله‌ ایشیم‌ اولماز. منیم‌ بو مصلحتیمه‌ اهمیت‌ وئرمه‌سه‌نیز اربابلاری‌، خانلاری‌ بوراخیب‌ سیزین‌ جانیزا دوشه‌جییه‌م‌. منه‌ قاسم‌خان‌ دئیرلر، دئدیگیم‌ سؤزلری‌ یئرینه‌ یئتیره‌رم‌. قاسم‌خان‌ سؤزونو ادامه‌ وئریب‌ دئییر:

- منیم‌ دوشمنچیلیگیم‌ بو یازیق‌ كندلیلری‌ غارت‌ ائدیب‌، سویانلارلادیر. سیز اونلاری‌ حمایه‌ ائتسه‌نیز، سیز ده‌ منیم‌ دوشمنلریم‌ حساب‌ اولارسینیز.

بو زامان‌ یئیجه‌ كندی‌ اوزاقلاردا گؤرونمه‌یه‌ باشلامیشدی‌. یوللار خلوت‌ ایدی‌. یئیجه‌ كندینه‌ آز قالاندا قاسم‌خان‌ ژاندارملارا دئییر:

- سیز بوردا دایانین‌! من‌ سیزین‌ سیلاحلارینیزی‌ او گؤرونن‌ حصارین‌ یانیندا قویاجاغام‌. من‌ اورا چاتمامیش‌ سیزین‌ حركت‌ ائتمه‌یه‌ حاققینیز یوخدور. او واخت‌ كی‌، من‌ سیزه‌ علامت‌ وئردیم‌، اوندا گلیب‌ توفنگلرینیزی‌ گؤتوروب‌

دالییا قاییدارسینیز. من‌ او حصارا چاتمامیش‌ حركت‌ ائتسه‌نیز اؤزونوزو اؤلموش‌ بیلین‌.

قاسم‌خان‌ بو سؤزلری‌ دئییب‌ اونلاردان‌ آیریلیب،‌ یولا دوشور. ژاندارملار ایندی‌ یقین‌ ائدیرلر كی‌، داها اؤلوم‌ اونلاری‌ هده‌له‌میر. اونا گؤره‌ ساكت‌ دایانیرلار. قاسم‌خانین‌ حصارین‌ یانینا چاتماسینی‌ گؤزله‌مه‌یه‌ باشلاییرلار. بیر مدتدن‌ سونرا قاسم‌ اونلارا علامت‌ وئریب،‌ گؤزدن‌ یوخ‌ اولور. ژاندارملار گئدیب‌ حصارین‌ دیبیندن‌ توفنگلرینی‌ گؤتوروب‌ راحات‌ نفس‌ آلیرلار. اونلار قاسم‌خانین‌ بو مردانه‌ رفتاریندان‌ خوشلاری‌ گلمیشدی‌. آما بو خبر هئچ‌ بیر یانا یاییلمادی‌. بو حادثه‌دن‌ خبر توتان‌ فقط‌ ژاندارملارین‌ فرماندهی‌ اولدو. فرمانده‌ قاسم‌خانین‌ قورخوسوندان‌ و اؤزونون‌ بی‌آبرو اولماسیندان‌ چكینیب‌، اؤزوندن‌ یوخاری‌ فرمانده‌هه‌ده‌ گزارش‌ وئرمه‌میشدی‌. ژاندارملارا دئمیشدی‌ كی‌، بو مسئله‌ اؤز آرامیزدا قالسین‌.......

نسخه قابل چاپ

     
 

 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.