آذربایجان

 

 
  ►►► سیاست اجتماعی ملی بین الملل تاریخ  
 

 

احد واحدی

بیرجوشغون یاشاییش

صمد بهرنگیادبیات عالمینه آذربایجان خلقی هرزمان بؤیوك صنعتكارلار و قیمتلی اینجی لر وئریبدیر. بو صنعتكارلارین اؤزلرینه و اونلارین یاراتدیغی اثرلره زمانه اؤتوبسه ده زمانین توزو اوتورماییبدیر. ایللر آرخاسیندا ابدیلشن صنعتكارلار آراسیندا، ائله نادر سیمالار واركی، ایشیقلی گله جك یولوندا، خلق آزادلیغی، بشر سعادتی اوغروندا ظلمه، استثمارا و ملی اسارته قارشی مبارزه ده گؤستردیگی خارق العاده باجاریغی ایله آدی تاریخین قیزیل صحیفه سینده حك اولونوب و قدرشناس انسانلار اونلاری نسل ـ نسل درین احترام دویغوسیله یاد ائدیرلر. بئله گوركملی انسانلاریمیزین بیریده صمد بهرنگی دیر. صمد نسبتا" اؤز قیسا یاشاییشیندا، چوخ دیرلی و بؤیوك اثرلر یاراتدی. اونون، 10 دان آرتیق اوشاقلار اوچون حكایه كتابی، نئچه ترجمه سی، 8 ـ 7 آذربایجان فولكولورونا عاید و تحقیقی ـ تربیتی كتابی و متنوع موضوعلارا مربوط چوخلی مقاله سی بونون اثباتینا عینی مثالدیر. بوندان بئله ، مرحوم دكتر غلامحسین ساعدی دئمیشكن اونون شاه اثری آنجاق جوشغون یاشاییشی اولموشدور.

صمد بهرنگی اوشاق ایكن، دردی، زحمتی، ظلمی و جامعه نین باشقا خسته لیك لرینی تمام وارلیقیلا لمس ائتدی. یاشادیقجا ، آرتیق باشا دوشدو، بیرینجی نوبه ده جامعه ده موجود اولان بو ایرگنج واقعیت لری دوشونمه دن، اونلاری آرادان قالدیرماقدان صحبت ائتمک بوش سؤزدور. او یازیلارینین بیرینده بئله یازیر : "بیر یئری یاخیندان گؤرمه دن، اوندا یاشامادان، اونون آداملاریلا اوتوروب ـ دورمادان، اونلارین سسلرینی ائشیتمه دن و آرزولارینی بیلمه دن، او یئره و اونون انسانلارینا اؤره ك یاندیریب و اونلارا حتی حكایه یازماق امکانسیزدیر . " (1)

صمد بهرنگی بیر معلم كیمی ایشه باشلادی، لاكین بیرینجی آددیمدا بو قرارا گلدی كی "دانشسرا "دا معلم لیك حقینده اوخودوقلارینین چوخ حصه سی هاوا سؤزدور، لاكین او دایانمادی و ایشینین دوامیندا تجربه دن تجربه یه اؤز یولونو تاپدی. اونون تربیتی مسئله یه انتقادی باخیشی چوخ تئز او زمان كی تبریز معارف اداره سینی ـ كی " بیزدن ییی لر " شخصی مُلك كیمی اونو تسخیر ائتمیشدیلر ـ و شاه رژیمینی اونونلا و اونون مترقی فكرلریله مقابله یه چكدی. نتیجه ده صمد آذربایجانین كندلرینه سورگون اولدو . ائله بو ایش صمدین جماعت ایله آرتیق رابطه سینه و اونلارین مسئله لرینه و چتینلیك لرینه واقف اولماسینا ، سبب اولدو . بئله لیكله گنج یاشلاریندان ادبی یارادیجیلیغا باشلایان صمد بهرنگی نین اثرلری، خلقین حیاتی ایله سیخ باغلی اولدوغوندان، اؤز زمانه سینین آیناسی كیمی سیاسی ـ اجتماعی وضعیتی اؤزلرینده عكس ائتدیریر.

صمد، ساده و صمیمی یازیلاریندا، چالیشدی جامعه یه حاكم اولان آجی واقعیتلری گؤسترسین و اونلارین آرادان آپارماق یوللارینی دا ارائه وئرسین. هیچ بیر مهم حادثه صمد بهرنگی نین انتقادی گؤروشوندن اوزاقدا قالمامیش و او بیر یئتگین صنعتكار كیمی اؤز دؤرونون بوتون ادبی ـ سیاسی ـ اجتماعی حادثه لرینه دقت یئتیرمیش و یئری گلدیكجه اونلاری اؤز یازیلاریندا انعكاس وئرمیشدیر. (2)

بهرنگی اؤز جوشغون یاشاییشینده هر ایشه ا‌‌َل وئردی : اوشاقلار ایچون ـ رسمی وكلیشه اولونموش " اخلاقیات "دان اوزاق ـ دیرلی فكرلرینی حكایه شكلینده یازدی، آذربایجان دیلینده، ابتدایی كلاسلار اوچون الفباء كتابینی ـ فارس و آذربایجان دیلینده مشترك لغت لره آرخالاناراق ـ قلمه آلدی، معارف اداره سینین غربی اؤلكه لردن كلیشه اولونموش یازیلارینی، قانونلارینی و عمللرینی تنقید ائده رك "تربیتی مسئله لرده آراشدیرما" كتابینی یارالتدی، فارس دیلیندن مترقی و انقلابی شعرلری، چوخ سلیس شكلده آذربایجان دیلینه ترجمه ائتدی، آذربایجان دیلینده اولان شفاهی خلق ادبیاتینی و فولكولوری بیر مسئول و وظیفه شناس آذربایجانلی كیمی سینه لردن كاغذ اوستونه ائندیردی و اونلارین زمانین غباری آلتیندا، ایتیب باتماسینا مانع اولدی.

صمد بهرنگی اینانیردی كی "دورغون سولار اؤز ایچینده بوغولار " (3) او هر زمان یاشاییشی جوشغونلوقدا و حركتده گؤروردی. ساده، صمیمی و زحمتكش جماعتله یاناشی یاشاییش، اونا چوخ زاد لار اؤرگتدی . او گؤردی، تجربه ائله دی، اؤرگشدی و سونرا ایسه عمرونون حاصلی اولان اؤرگشدیكلرینی ، باشقالارینا اؤرگتمه گه چالیشدی و بو ایشه هركس دن قاباق اوشاقلاری مساعد گؤردی . او یازیلاریندا چالیشدی اوشاقلارا ، دوزگونلوق، صمیمیت، امید، حق، عدالت و هر شئی دن اول جسارت درسینی اؤرگتسین.

صمد بهرنگی ایران ادبیاتیندا بیر اَل چاتماز اوجا داغا بنزه ییر، اونون شخصیتی و ثمره لی عمری، اوندان بیر افسانه وی هیكل یارالدیب و سنه لردیر کی، ایران اجتماعیاتینین و ادبیاتینین ان یوكسك زیروه سینده قرار تاپیبدیر.

صمد بهرنگی نین یازیلارینین چوخی فارس دیلینده اولماسینا باخمایاراق، اونون هر زمان اوره گی آذربایجان ایچون جوشوب و بو یولدا زمانه سینین شرایطیندن آسیلی اولاراق چوخ آذربایجان نقل لرین و فولكولورون ییغیب، نشر ائتمیشدیر. بو نقل لرین بیر سیراسی او جمله دن " افسانه های آذربایجان " بیرینجی دفعه آذربایجان دیلینده یازیلمیش لاكین، شووینیست شاه رژیمی اونون نشرینه اجازه وئرمه دیگی ایچون صمد و عزیز دوستی و امكداشی بهروز دهقانی اونلاری ایكی جلدده فارس دیلینده نشر ائتمه گه مجبور قالمیشلار. صمد بهرنگی نین ادبی ارثی، ایستر موضوع لاری، ایستر فكر ـ مرامی ایله ملی زمینه یه باغلی بیر صنعت دیر.

اؤز دورونون ایشیقلی ذكاء صاحبی اولان صمد بهرنگی، سؤزون اصیل معناسیندا، علم ، مدنیت و مبارزه جارچی سی اولموش و بیر قاباقجیل ضیالی كیمی یالنیز آذربایجاندا یوخ، بلكه بوتون ایراندا گله جك نسللرین مبارزه یه اؤز گتیرمه سینده و اونلارین سیاسی تربیه سینده چوخ بؤیوك رول اوینامیشدیر.

حیف لر اولسون كی بو مبارز انسان و بؤیوك صنعتكار وقتیندن تئز دنیادن كؤچدو. صمد بهرنگی 1347 نجی ایلین شهریور آییندا، 29 یاشیندا، عمرونون اَن ثمره لی دورونده، چوخ نسگیل لی اولاراق آرازدا غرق اولدو. اونون وقت سیز اؤلومی، دوستلارینی، قلم یولداشلارینی و خصوصا" اوشاقلاری، آجی حسرتلرله داغلادی و اونلارین یاشاییشینده، حسرت دولو، امید دولوو و جسارت دولو ایزلر بوراخدی . زمان بیر دؤنه ده صنعتكارین ، یازدیغی اثرلری، حیاتین آغیر كشمكشینده سینادی:

اؤلوم چوخ آسانلیقلا منه ساری گله بیلر، اما من یاشایا بیلیره مسه، اؤلومون قارشیسینا گئتمه گه گره گیم یوخدور؛ البته بیر زمان اؤلوم ایله قارشیلاشماغا معروض قالسام ـ كی قالاجاغام ـ مهم دگیل ، مهم بودور كی : منیم یاشاییشیم یا خود اؤلوموم باشقالارینین یاشاییشینده نه ایز بوراخاجاقدیر. (4)

صمد بهرنگی نین نسگیل لی اؤلومو ، چوخلارینین یاشاییشینده مهم اثرلر بوراخدی. ظلمه ـ اسارته قارشی، عدالته و انسانلارین خوشبختلیگینه دوغرو مبارزه ده اونون آچدیغی جیغیر، خصوصاً اؤلوموندن سونرا، گونو گوندن گنیشله نه رک، بؤیوک حجمده گنج نسلین رغبتینی قازانماغا سبب اولدو. بوگون دوست دا، دشمن ده بو حقیقته اعتراف ائدیرلر كی : بهرنگی شرفله یاشادی، باجاریقلا یارالتدی و هیچ زمان ظلمه ، استبدادا و اونلارین جارچی لارینا تمكین ائتمه دی.

صمد بهرنگی نین خاطره سی آذربایجان خلقینین و بوتون ایران حلقلرینین اوره گینده و شعورونده هر زمان دیریدیر.

==============================================================

(1) ـ كندوكاو در مسائل تربیتی ص 68

(2) ـ باخین مهد آزادی " آدینه " روزنامه سینین مختلف نمره لرینه و "مجموعهٍ مقالات " صمد بهرنگی

(3) ـ شعر مرضیه احمدی اسكویی دندیر .

(4) ـ ماهی سیاه كوچولو

نسخه قابل چاپ

   
   

   
 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.