آذربایجان

 

 
  ►►► سیاست اجتماعی ملی بین الملل تاریخ  
 

 

حسن ایلدیریم

 ناظم حکمتین رومانلاری*

۲۰- نجی عصرین ان بؤیوک صنعتکارلاری آراسیندا پارلاق و مثلسیز یارادیجیلیق دنیاسیلا سئچیلن و دنیا سویهسینده ان بؤیوک شاعر کیمی تانینان ناظم حکمت، عینی حالدا گؤرکملی دراماتورق، اوستاد، ناثر، استعدادلی سینماچی و کسگین قلملی مطبوعاتچی ایدی.

اولو صنعتکارین دنیا مقیاسیندا، گئنیش اوخوجو کوتلهسینین ماراغینی قازانان شعرلری، منظومهلری درام اثرلری سیراسیندا، یاشاماق گؤزل شئیدیر قارداشیم آدلی رومانینی دا قید ائتمک اولار.

ناظم حکمت یارادیجیلیغیندا رومانچیلیغا ماراق، شاعرین یارادیجیلیغینین چجیچکلنمه دؤوروندن باشلایاراق عؤمرونون سونونا قدهر گونو- گوندن آرتمیشدیر. بو ماراق ناظمده، حیاتی گئنیش سویهده، مختلف یؤنلری ایله، درین معنادا قاوراما ایستهییندن دوغموشدور. او، بو بدیعی قاوراییشی اؤز اثرلرینده مختلف انسانلارین چئشید- چئشید حادثهلرین بدیعی صورتینی یاراتماقلا اوخوجولارینا چاتدیرماق ایستهمیشدیر. بو ایستهیی حیاتا کئچیرمک اوچون، یالنیز رومان صنعتینین بدیعی امکانلاری الوئریشلی بیر شرایط یارادا بیلردی.

شاعر، ایلک منظومهلریندن باشلایاراق، یئرلی یئرینده رومان صنعتینه خاص اولان قایدالاردان، تیپ یاراتما، جانلی دیالوقلار، گئنیش فضالارین تصویری، گرگین داخلی چکیش- برکیشمهلر و بو کیمی بدیعی افاده فورمالاریندان یارارلاناراق، منظومهلرینه رومان احوال- روحیهسی رومان وسعتی باغیشلامیش و اونلارین تاثیر ائدیجی اولماسینا، زمین یاراتمیشدیر.

او بعضاً اثرلرینی شعر- رومان فورماسیندا یازمیشدیر. او جوملهدن، بنیرجی اوزونو نه اوچون اؤلدوردو اثرینده نثر پارچالاری ایله، شعر پارچالارینین بیر- بیرینه قووشماسی رومان فورماسیندا، منظومه یاراتمیشدیر. یاخود اونون دنیا ادبیاتی سویهسینده شاه اثری ساییلان ائلهجه ده ۲۰-نجی عصر ادبیاتینین اینجیلریندن سانیلان مملکتیمده انسان منظرهلری اثری شعر، رومان، سناریو، درام کیمی بدیعی صنعتلر نؤعلرینین سنتئزیندن یارانمیشدیر، نادر بیر ادبی نؤوعو، سانباللی بیر اثردیر.

بونلارلا یاناشی ناظم حکمتین رومان فورماسیندا نثرله یازیلمیش اوچ کامل رومانی و بیر ده یاشاماق حقی آدلی یاریمچیق قالمیش رومانی واردیر. بو رومانلارین هر بیرینین اؤز یارانما طالعی و ادبی- بدیعی دیهری واردیر.

ناظم حکمت ۱۹۳۴ ده زنداندان چیخیر، آمما هئچ یئرده اونا ایش وئرمیرلر. بابعالی ده قاپیلارینی اونون اوزونه باغلاییر، بو حؤکومتین و خلق دوشمانلارینین امریدیر. جین بسماللهدان قورخان کیمی، اونلار دا ناظم حکمتین آدیندان قورخورلار. آنجاق مطبوعات آغالاری بئله بؤیوک بیر استعدادین اونلارا قازانج منبعی اولدوغونو یاخشی بیلیرلر. اودور کی، ناظمه بئله بیر تکلیف ایرهلی سورورلر: سن بیزیم قزئتهلرده مطلب یاز، آمما اؤز آدین اولماسین. ناظم بو تکلیفه بیر شرط ایله بویون قویور: اونون یازدیغی مطلبلرین بیر جملهسی بئله گرک دییشدیریلمهسین! اروخان سلیم امضاسی ایله ناظم حکمتین مطبوعات صحیفهلرینده چوخلو مقالهلر، لطیفهلر، یازیلار، آردیجیل رومانلار چاپ اولونور. بو اثر سیراسیندا یاشیل آلمالار رومانی آخشام قزئتهسینده، قان دانیشماز رومانی سون پوستا قزئتهسینده چاپ اولونور. یاشاماق حقی آردیجیل رومانی ایسه ۱۹۳۸ ناظمین حبس اولونماسیلا علاقهدار اولاراق یاریمچیق قالیر.

 یاشیل آلمالار

رومانین حادثهلری استانبول، یئنیگینه و جیوانی آدلی بیر آدادا باش وئریر. اثر او دؤورون جنایت و ماجرا رومانلاری قورولوشو اوزره قورولموشدور. رومانین سوژئت خطی بئلهدیر:

عثمانلی دؤورو، ایکینجی مشروطیت زامانیندا بیر عده تورک آوار چکمه جزاسینا محکوم اولاراق جیوانی آداسینا گؤندریلیر. اورادا چوخلو عذاب و اذیتلرله اوزبهاوز اولورلار. ائله کی،محکوملارین بیر عدهسی مالاریا خستهلیگینه توتولور و تیترهمه- قیزدیرما ایچینده جان وئریرلر. آنجاق گؤیسل، حسین و مختار بیر تهر اورادان قاچیب و یئنیگینه گلیرلر. تصادوف اوزره زنگین بیر قیزیل معدنی تاپیر و پوللانیرلار. تورکیهیه قاییتماق زامانی چاتیر. اونلار یولداشلاری مختاری خسته حالدا اؤز باشینا بوراخیر و استانبولا قاییدیرلار. گؤیسل، مختارین استانبولدا یاشایان عایشه آدلی قیزینی تورا سالیر، اونونلا ائولهنیر. -عایشه آتاسینین طالعیندن خبرسیزدیر- آنجاق آلچاق گؤیسل عایشهیه دنیانین عذاب و ایشکنجهلرینی وئریر: نهایت نجات جمیل آدلی بیر گنج، عایشهنی گؤیسلین الیندن آزاد ائدیر و بیرلیکده یئنیگینه ساری مختاری آراییب تاپماق آماجیلا یولا دوشورلر. بو آراما و آختارما زامانی اونلار چوخ ماجرالار، گؤرونتولرله اوزبهاوز اولورلار. آدامیئیهن قبیلهلر، جادوگرلر، یام- یاملار، وحشی حیوانلار، بالتا گؤرمهمیش مئشهلر، استثمارچیلارین یئرلی قبیلهلره ظلم و سیتملری، قیزیل دوشگونلرینین احوالاتلاری و.. نهایت مختاری تاپیرلار. او جادوگرلیکله قبیله باشچی وظیفهسینه یوکسهلمیشدیر...

یاشیل آلمالار رومانی او دؤورده دنیادا و ائلهجه ده تورکیهده دبده اولان رومانتیک آب و هواسیلا یازیلمیش ماجراچیلیق و جنایت رومانلاری اوسلوبوندا یازیلمیشدیر. بو کیمی رومانلار قیزیل آراییجیلارینین احوالاتلاریندان، اوزاق شرق یولچولوغونون ماجرالاریندان، آفریقا گزینتیلرینین چئشید- چئشید لوحهلرینی عکس ائتدیرن موضوعلار و مضمونلاری احاطه ائدیردیلر. بو رومان دا عینی موضوعلارلا دولغون و زنگیندیر. آنجاق یازیچی بونلارین افادهسی و تصویری ایله برابر تورکیهده سرمایهدار طبقهسینین ایلک تشکل دؤورونو، بو طبقهنین اخلاقی و اجتماعی سجیهلرینی، هابئله مستملکه چیلرین، چاپقینچیلارین یئرلی اهالییه قارشی نهایتسیز ظلموندن سؤز آچیر. آنجاق قید ائتمهلییم کی، بو اثر ناظم حکمتین گوجلو بیر اثری دئییل، رومان بدیعی جهتدن آشاغی سویهدهدیر. ناظم حکمت قلمینه خاص اولان نوواتورلوقدان بیر او قدهر ایز گؤرونمور. هر حالدا رومان ضعیف چیخمیشدیر.

قان دانیشماز

بیرینجی دنیا محاربهسی، هابئله قورتولوش ساواشی نتیجهسینده تورکیه خلقینین حیاتی چتینلشمیشدیر. دؤزولمز بیر حیات طرزی کئچیرن زحمتکش کوتلهلر مین بیر فاجعه ایله اوزبهاوز اولموشدور. یوخسول، دیدرگین، آج- یالاواج عایلهلر پوزغونلاشماغا اوغرامیش، آناتولو خلقینی بئله بیر حیات اوچوروملارینا سوروکلهین محاربه بیر عده قولدوردور و آزغین، قارین قولولار یئنی یئتمه زنگین بیلر، زلیلر ده یئتیرمیشدیر. اونلار محاربه کؤلگهسی آلتیندا مین بیر فیریلداقچیلیقلا خلقی سویموش و زنگینلشمیش بیلردیرلر. محاربهده اشتراک ائتمهین، وطنینین آغیر گونلرینده خارجی تاجرلرین دلّالی اولان بو یارامازلار، ایندی وطنپرور، ملتچی، خلق‎‎سئور، انسانپرور کیمی اؤزلرینی قلمه وئریرلر. و آناتولو قیزیللارینی ائولادلیغا گؤتورمه بهانهسی ایله ائولرینده قوللوقچو هوس اویونجاقلاری کیمی اونلاردان استفاده ائدیرلر. ناموسلارینا توخونورلار، اونلاری لکهلهییرلر. قان دانیشماز رومانینین سوژئت خطی بئلهدیر:

سیفی بی ائولرینده قوللوقچو کیمی ایشلهین گولعذار آدلی قیزین ناموسونا توخونور. اوحامله قالیر. اوشاغی اولان کیمی سیفیبی اونو ائویندن قووور و باییرا سالیر. ائلسیز، آرخاسیز گولعذار خیاوانلاردا نورو آدلی شرفلی بیر دولگره راست گلیر. نورو گولعذاری ائوینه آپاریر. اونون اوغلونو اوغوللوغا گؤتورور، اونو بؤیودور، اوخوتدورور. آرتیق عمر تانینمیش بیر عدلیه وکیلی اولور. بیر گون سرخوش حالیندا، سیفیبی، ماشینیلا نورو کیشینی باسیب، اؤلدورور. عمرین تشبّوثو ایله قاتل محکمهیه وئریلیر. بئله حالدا سیفیبی زنداندا کئچیریلهجک گونلرینی گؤزو اؤنونه گتیرهرک دهشته دوشور. عمره یالواریب یاخاریر. اونا پول تکلیف ائدیر. وار- دولتینی اونون آدینا کئچیرمهیینی آچیقلاییر. بونلارین هئچ بیری عمره کار کسمیر. نهایت سون حربهیه ال آتیر. رومان بو جوملهلرله بیتیر:

سیفیبی دئییر:

- اوغلوم، اولانلار اولموش، کئچنلر کئچمیش. هر حالدا سنین قانین منیم قانیمداندیر. اگر صاباح من زندانلاردا چوروسم، سنین قانین آمان آللاه من اؤز بابامی زندانا سالیب چوروتدوم دئیه فریاد قوپاراجاقدیر دئییلمی؟

بو سوآلدان آجیقلانان عمر یئریندن قالخیب، سیفییه چیمخیراراق رد اول بورادان آلچاق دئیه باغیریر:

- یوخ، فریاد قوپارماز. اصلینده آلچاقلارا، رذالته قارشی، قانلار دئییل. شعورلار، دوشونجهلر فریاد قوپارار.

قان دانیشماز

رومان اجتماعی مضمونلا دولغوندور. خلقین آجیناجاقلی حیاتینی، استثمارچی قووّهلرین ظلمونو، ایرقچیلیق، فیریلداقچیلیق کیمی چیرکین و غیری انسانی عمللری لعنتلهییر. یالانچی ملتچیلری افشا ائدیر. انسان روحوندا، محاربهیه قارشی نفرت تؤرهدیر. انسانلاری صلح، عدالتله آزادلیغا سسلهییر. رومانین حادثهلری تورکیه خلقینین حیاتی ایله سیخ باغلیدیر. آنجاق بو رومان دا ناظم حکمتین تام معنادا بؤیوک نوواتورلوق گوجونه، اوستاد صنعتکارین صنعت قابلیتی تام معنادا نمایش ائتدیره بیلمهییر!

یاشاماق گؤزل شئیدیر قارداشیم

بو رومان، ناظمین گنجلیک ایللرینده، یولداشلاری ایله بیرلیکده صلح، عدالت و آزادلیق اوغروندا مبارزهسینی عکس ائتدیرن، اوتوبیوگرافیک سجیه داشییان بیر روماندیر. روماندا ۲۰-نجی ایللرین اوّللرینده دنیانین ۴ بیر بوجاغیندان موسکوواداکی، شرق ملتلری دانشگاهینا تحصیل آلماغا گلن گنج طلبهلرین، دوستلوق، قارداشلیق، سئوگی دولو حیاتلارینی، اونلارداکی یئنی حیات قورما عئشقینی، ایگیدلیک، فداکارلیق سجیهلرینی قاباریق شکیلده گؤز اؤنونه چکیر. تورکیهیه قاییدارکن فداکارجاسینا خلقین سعادتی نامینه عؤمور- گونلرینی اضطرابلار، امیدلر ایچنده کئچیرن، دؤنمز و یئنیلمز گنجلرین مبارزهسینین بدیعی تجسّمونو یاراداراق عینی حالدا دنیا سویهسیندهکی عدالتسیزلیگه مبارزهنین ده ییغجام، دولغون، رنگارنگ لوحهلر و بویالار جانلاندیریر. رومانین باش قهرمانی داها دوغروسو، قهرمانلارینین بیری، احمدین ازمیر شهرینین اوجقار بیر نقطهسینده، قارانلیق بیر داخمادا، گیزلی مطبعه قورماق آماجیلا ایشه باشلایارکن، قودوز ساندیغی بیر ایتین اونو قاپماسی، اوندا قودوزلاشما قورخوسونو اویادیر. او بو قورخونون ایچینده، چوخور قازیر. چوخور قازیلیر، گونلر ساییلیر، خاطرهلرین تداعی سلسلهسی اویانیر و رومان فورما تاپیر. احمد قوردوغو گیزلی مطبعهنین یئرینی، قیلیغینی ضیا آدلی بیر یولداشینا تانیتدیرماق اوچون قاتار واسطهسی ایله استانبولا دوغرو یوللانیر. قاتاردا اوزونون خفیهلر طرفیندن ایزلهنیلمهسینی سئزیر. بو توتولماق اضطرابلاری ایچینده تورکیه و باشقا مبارزلرین باشینا گلن بلالار، ایشکنجهلر، عذابلار، انون خیالیندا جانلانماغا باشلاییر. بئلهلیکله تورکیهنین ۳۰ ایللیک بیر دؤورو قهرمانین ۳۰ ایللیک یولداشلاری ایله بیرلیکده باشلاریندان کئچیردیکلری ماجرالاری، حادثهلری احاطه ائدیر. بو رومان اوتوبیوگرافیک سجیه داشیسا دا، آنجاق حادثه بیر قهرمانین چئورهسینده اوز وئرمیر. حتّا قهرمانین اؤزو ده بعضاً باشقا بیر قهرمانی عوض ائدیر. مکانلار ثابت دئییلدیر. اونلار تداعی سلسلهلر اساسیندا زامانلار دییشدیکجه، مکانلار دییشیلیر. حادثهلره حاکم اولان بدیعی منطق، خاطره آنیملاریندیر، تداعی منطقیدیر. اودور کی، اثرده زمان، مکان آنلامی بامباشقادیر.

ناظم اؤز حیاتینی، یولداشلارینین حیاتینی، گؤردویو- تانیدیغی یئرلری، باشینا گلن حادثهلری صنعتینین گوجو ایله ائله عمومیلشدیریر کی، او حادثهلر، ماجرالار بیر فردین دئییل، بیر خلق، بلکه ده دنیا خلقلارینین حیاتینین تصویری کیمی آلینیر.

رومانین قورولوشو چوخ یئنی و اورژینال، دیلی آخیجی، شیرین، دولغون، شعرله نثر دیلینین بیر- بیرینه قاریشیب، قوووشوب و اونلارین سنتئزیندن دوغان بیر دیلدیر. اونون افاده طرزی دئییملری، دولغون، توتارلیدیر. اثر گؤزل دیالوقلار، مونولوقلارلا زنگین، کئچمیشله ایندینین بیر- بیرینه توخونوب، هؤرولوب، گؤزل لوحهلره جانلاماسیدیر.

اگر ایستهسم رومانی بدیعی بیر افاده ایله دیرلندیرم، رومانی گؤی قورشاغینا بنزهده بیلهرم. ناظمین بوللور اورهییندن دوغان آنیم شعاعلاری، اونون یارادیجیلیق منشوروندان کئچرک، الوان بویا چالارلاریلا، گؤی قورشاغی کیمی گؤزلریمیز اؤنوندن ایشیق ساچیر، بیزه یاز یاغیشیندان سونرا آچیلان سمانین، تمیز هاوانین، گؤزل و اورکآچان بیر منظره‎‎نین تاثیرینی باغیشلاییر.

بو رومان روس دیلینده رومانتیکا آدی ایله نشر اولونوب، فرانسیزجا ایسه لوییآراگونون تکلیفی ایله منور آنداچ (ناظم حکمتین حیات یولداشی) رومانی رومانتیکلر آدی ایله ترجمه ائتمیشدیر. بو اثر فارس دیلینده انقلابدان سونرا برادر زندگی زیباست ایرج نوبختین و آذربایجان دیلینده ایسه توفیق ملیکاووون ترجومهسی ایله نشر اولونموشدور. ائلهجه ده دنیانین بیر چوخ دیلینه ترجمه اولان بو اثرین اساسیندا  سینمایی فیلم ده چکیلیبدیر.

---------------------------

بو يازيدا اکبر بابايئوين بلغارستاندا ۱۹۶۷-۱۹۷۲ ايللرينده ناظم حکمتين ۸ جلدليک بوتون اثرلرینين ۷-نجي و ۸-نجی جلدلرينده يئرلشن قان دانيشماز، ياشاماق گؤزل شئیدير قارداشيم و ياشيل آلمالار آدلی رومانلارا اساسلانميشيق.

نسخه قابل چاپ

   
   

   
 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.