آذربایجان

 

 
  ►►► سیاست اجتماعی ملی بین الملل تاریخ  
 

 

نسخه قابل چاپ

احد واحدی

ناظم حكمتين حياتى و یارادیجیلیغی

ناظم حکمتین سئچیلمیش شعرلرینین جلدی

   بؤیوک انسان  و 20- ینجی یوز ایللیگین  بؤیوک  شاعر و دراماتورگی  ناظم حکمت، جنوبی آذربایجان و ائله جه ده   بوتون ایران ادبیاتیندا درین ایزلر بوراخسادا، هله ده لازمینجه تانینیب اؤیره نیلمه میشدیر. آنادولو ترکجه سیندن اوزاق اوزاق ائللرین دیللرینه ترجمه اولونان  ناظم، ان  یاخین قونشو دیل- آذربایجان تورکجه سی- و قونشو اؤلکه جنوبی آذربایجاندا لازم قدر یاییلمامیش و اوخوجویا چاتدیریلمامیشدیر. امکداشییمز احد واحدی بو بوشلوغو حس ائدرک اونودولماز شاعرین گنیش حجملی ادبی ارثیندن سئچمه لر سئچمیش و کتاب شکلینده چاپ ائتیرمیشدیر. سئچیلمیش شعرلر آدلانان بو مجموعه 1383 نجی ایلده 194 صفحه ده نشر نخستین طرفیندن  تهراندا نشر ائدیلمیشدیر. بو کتاب جنوبی آذربایجاندا ناظم حکمتدن آذربایجان تورکجه سینده یاییلان بیرینجی اثر دیر. کتابا احد واحدی نین یازیغی اؤن سؤزی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک.

آذربایجان

ناظم حكمتين دوغوموندان ۱۰۰ ايل و اؤلوموندن ۳۹ ايل گئچمه سينه باخماياراق، هله ده، اونون شعرلري، يازيلاري و اونلارين حقنده يازيلان مقاله لر و كتابلار توركيه ده و ديگر اؤلكه لرده بؤيوك حجمده اوخوجونون حسني رغبتيني قازانماقدادير. ناظم حكمت ۱۹۰۲ نجي ايلده سالونيك ده، اشرافي عين حالدا شعر و ادبيات سئوه ر بير عائله ده آنادان اولموشدور. آتاسي حكمت بيگ، ناظم پاشانين اوغلو، خارجي ايشلر ناظرليگي نين ايشچي سي و آناسي جليله خانيم  انور پاشانين قيزي ساوادلي و دوشونجه لي بير رسام ايدي. ناظم پاشا، ناظمين بؤيوك ده ده سي، عثمانلي دولتينين شخصيت لريندن بيري، شاعر طبيعتلي و آزاده بير انسان ايدي و اونون ائوي هر زامان ادبي بحث لرين مركزي و ادبيات هوسكارلاري خصوصا" مولوي چي لر اوچون بير جدي محفل ساييلاردي. ناظم حكمتين بوتون اوشاقليغي ناظم پاشانين ائوينده گئچدي و اونون ايلك شعره ماراغي، همان ائوين شعر و ادبيات سئوه ر فضاسيندا چيچكلندي. بيرينجي كره، ناظم شعرلريني ائله او محفل ده اوخوموشدور. تانيشلارينين بيرينين توصيه سيله گنج ناظم دنيز حرب مكتبينه وارد و اونو بيتيرديكدن سونرا بير ذات الريه خسته ليگي نتيجه سينده، تام عسگري خدمتدن معاف اولموشدور. بيرنجي شعري ۱۷ ياشيندا چاپ اولموش و ۱۸ ياشيندا استقلال مجادله سي اوچون آنادولو يا گئتميشدير. كند آداملارينين حياتيله بلاواسطه تانيشليق ناظمين خصوصي و ادبي حياتيندا بؤيوك تاثيرلرين بوراخماسينا سبب اولموشدور. سونرا دوستي والا نورالدين ايله بيرليكده، مسكو شهرينه گئتميش، شرق ملت لر اونيورسيته سينه داخل اولموش و سياسي علم لري بيتيرديكدن سونرا ۱۹۲۵ ده استانبولا گئري دؤنموشدور. او آيدينليق ژورنالينين رداكسياسيندا اولاركن، بوتون ادبي كنفرانسلاردا اشتراك و حزبي فعاليتينه دوام ائتميش و فعاليت لري نتيجه سينده تعقيبه معروض قالميشدير، او غيابا" ۱۵ ايل زندانا محكوم اولان كيمي، گيزلي شكیلده استانبولا گئتميش، عائله سيله وداعلاشميش و يئني دن شورالار بيرليگينه يولا دوشموشدور. ايكي ايل مسكودا ياشاميش، سونرا توركيه ده عفو اعلان اولدوغدا، وطنينه قاييتميشدير. بوندان بئله او سرحد ده ياخالانميش و قولو باغلي آنكارايا آپاريلميشدير. اما ضيالي لارين اعتراضينا گؤره نئچه آي زنداندان سونرا، ناظمي بوراخماق مجبوريتينده قالميشلار. ناظم آزاد اولوركن، يئنه جدي شكیلده اؤز ايشلرينه داوام ائتميش، بير نئچه شعر كتابي چاپ ائده رك، رومان، نمايشنامه و مختلف مضمونلاردا مقاله لريني ده، داواملي شكيلده، غزته لرده و ژورنال لاردا نشر ائله ميشدير. يئنه توركيه ده، سياسي بوغونتي چوخالميش، ناظمي ده توتموشلار؛ بو كره۵/۱ايل زنداندان سونرا بوراخيلميش و يئنه ده ادبي و سياسي فعاليتينه باشلاميشدير. ناظم داها بؤيوك بير شاعر و يازيچي كيمي شهرتله نميشدير، دولت طرفيندن سانسورا معروض قالاراق، اورحان سليم آديله، نئچه شعر و رومان كتابي چاپا وئرميشدير. ۱۹۳۸ ده، ناظمي يالان اتهام لارلا توتموشلار. بو كره ناظمين بير اتهامي چوخ بؤيوكدور: ارتش ده فتنه سالماق و عصيان ياراتماق!! بيرينجي محكمه ده  ۱۵ ايل زندانا محكوم اولموش، اما بو حكم توركيه ارتجاع سيني راضي ائتمه ميش، يئني اتهاملارلا بيرليكده، باشقا بير محكمه قورموش و اونون زنداني ني ۲۸ ايله قالخيزميشلار. ناظم بو عدالت سيزليگه قارشي اعتراض ائتميش سه ده، فايدا وئرمه ميشدي. بوندان بئله، ۳۷ ياشيندا ناظم، زنداندا يئني بير ياراديجيليق حياتي باشلاميشدي. شعر دئميش، نمايشنامه يازميش، ترجمه ائتميش و اونلاردان باشقا، ياشايشيني دولانديرماق اوچون، توخوجولوق ايشينده ده چاليشميشدي. زندان حياتينين آغيرليغيندان باشقا، آغ جيگر خسته ليگي، سياتيك، اوره گ آغريسي و روماتيسم، ناظمين آمانيني كسميشدي. ۱۹۴۶ نجي ايلدن بَََُري، ناظمين شعرلري زنداندان مختلف واسطه لرله ائشيگه يول تاپيب و خارجي اؤلكه لرده، خصوصا" فرانسه ده، ترجمه و چاپ اولموشدور. ياواش ـ ياواش ناظم دونيا شهرتينه مالك بير شاعر كيمي تانينميشدير. ايكينجي دونيا محاربه سيندن سونرا، هر يئرده اولدوغو كيمي توركيه ده ده بير دموكراسي هاواسي اسمه گه باشلاميش، ناظمه اولان حق سيزليگه قارشي توركيه ده بير حركت ايجاد اولموش و ناظمين قورتاريلماسي ایسته نيله رك، امضاء توپلانميشدي. حركت گونو گوندن گوجله نميش، سرحدلري آشاراق، بير بين الملل مسئله يه چئوريلميشدي. پاريس ده ناظم حكمتين نجات كميته سي يارانميش، بو كميته دونيانين ضيالي لار، صنعتكارلار، شاعر و يازيچي لار و آزاديخواه لاريني ناظمي زنداندان قورتارماق اوچون مبارزه يه چاغيرميشلار. پابلو نرودا، ژان پل سارتر، پابلو پيكاسو، برتولت برشت و دونيانين باشقا مشهور ادبي ـ هنري شخصيت لري بويولدا هيچ بير تلاشدان اسيرگه مه ميشلر. ناظم بوتون دونيانين و توركيه نين اعتراض سسلري نتيجه سينده و بير اؤلوم تهلوكه لي آجليق اعتصابيندان سونرا ۱۹۵۰ ده زنداندان آزاد اولموشدور. ناظم آز زامان آزادليقدان سونرا، يئني دن توركيه دولتي نين دسيسه لرينه معروض قالميش و مجبور اولموشدور قاچاق صورتده توركيه ني ترك ائديب و يئنه شورالار بيرليگينه طرف يولا دوشسون. توركيه نين ارتجاع چي لاري بو دؤنه ايسته ميشلر ۴۹ ياشيندا ناظمي عسگرليگه آپاريب و اوردا بير يوللوق، اونو آرادان آپارسينلار! ناظمين، وطنيندن، عائله سيندن خصوصا" حيات يولداشي منور خانيم و سوت اَمَََُر اوغلو ممت دن آيريليغي ۱۳ ايل چكميش و او بير داها اونلاري و ها بئله وطنيني گؤرمه ميش و اَن نيسگيللي شعرلريني اونلارا حصر ائتميشدير! نهايت ناظمين خسته قلبي ۱۹۶۳ ده مسكودا، حركتدن دايانميشدير!

ناظمين حياتينين بؤيوك حصه سى، زندان دا و غربت ده كئچميشدير؛ او اؤز گرگين و نيسگيللى حياتيندا، توطئه لر اساسيندا اوز مملكتينده ياشاماغا امكان تاپماميش و مملكتينده ياشاديغى ايللرين بؤيوك حصه سينى ده مختلف زندانلاردا گئچيرميشدير.او حتى زنداندان بوراخيلاندان سونرادا هر جوره دسيسه يه معروض قالميش و نهايت يئني دن دوتولموش و يا غربتده ياشاماغا مجبور اولموشدور. ناظمين عمرونون دورتده بيري زنداندا و اوچده بيري غربتده گئچميشدير. بو ايكى واريانت ناظمين حياتيندا و ياراديجيليغيندا بؤيوك رول اويناديغى اوچون، بو ساحه لرده بير آزجا اطرافلي دانيشماغي لازم گؤروروك:

 

ناظمين شعرلرينده زندان مسئله سينين تاثيري

 ناظمين زندان حياتى، اونون ياشايشينين چوخ ثمره لى و شرفلى بير مرحله سينى تشكيل ائدير. دئمك اولار كي، ناظم اؤز قابليت لي اثرلرينين چوخونو زنداندا ياراتميشدير. سونونجو زندان حوكمونو، گناه سيز اولاراق، آلديغي زامان، حيات يولداشينا بئله يازير:

نهايت ايش بيتدي... اؤزونه آلما! من نهايت درجه قوتلي يم، مسئله هر هانسي بير محكوميت دگيل، ناظم حكمتين يوخ ائديلمه سيدير... ياشامالي نئچه گونوم وارسا، اونو شرفله دولدوراجاغام!.. (۱)

ناظم زنداندا يازديغي شعرلرده و اوردان گؤنده رديگي مكتوبلاردا، ايلك آدديمدا، اميد دولو مبارزه ني ترنم ائله ير. او حيات يولداشينا حصر ائتديگى بير شعرينده بئله يازير:

 

امين اول كى سئوگيليم

                   بدبخت بير قره چى نين

 توكلو، قارا بير هؤرومچه يه بنزه ين الى

          گئچيره جك سه اگر

                            ايپى بوغازيما،

 

ماوى گؤزلريمده قورخونو گؤرمك اوچون

                   بوشونا باخاجاقلار ناظیما!

 

من آلاجا قارانليغيندا سون صاباحيمين

          دوستلاريمى و سنى گؤره جگم

 

و يالنيز يارى دا قالميش بير نغمه نين آجيسى نى

                   تورپاغا گؤتوره جگم...

 

او زنداندا ياشايان باشقا دوستاقلارا خطابا" بئله يازير:

 

چنه نى اووجلارينين ايچينه آليب

دووارا داليب                              

                                قالما!                                                       

چنه نى اووجلارينين ايچينه آلما!.

         . قالخ!                                      

پنجره يه گل                                         

باخ!                                                            

باييردا گئجه بيرجنوب دنيزى كيمى گؤزل ،                                

چيرپير پنجره نه دالغالاري                                 

گل!

دينله هاوالارى...                                            

 

او شعرينده تام گوجويله، اميدسيزليگه قارشى مبارزه ائدير؛ ۱۹۴۵ ده زنداندا يازديغى بير شعرينده بئله دئيير:

 

سون باهار بيتدى بيته جك،                       

هاردايسا گيره جك دوغوم يوخولارينا تورپاق                     

و بيز يئنه، بير قيش داها گئچيره جه ييك:                                         

         بؤيوك اوفوقوموزون ايچينده

 و مقدس اميديميزين آتشينده ايسينه رك..                                   

 ناظمين زندان شعرلرينين هر سطيرينده، جسارت، شجاعت و قورخوسوزلوق دالغالانير و قورخويا، دؤزوم سيزليغا و... غلبه چالير؛ او ۱۹۲۸ ده يازديغى بير شعرينده بئله يازير:

 

دمير قفس ده دولانان اصلانا بير باخ                               

باخ اونون گؤزلرينه؛                              

پولاد، چيلپاق                              

ايكي خنجر كيمى داشيير سارى گؤزلرينده كينينى                                   

ايتيرمه دن تمكيني نى                                                          

ياخينلاشير                                                                       

 اوزاقلاشير                                                              

                                        گليرـ

                                               گئدير...                           

 

او يئنه اوره گ آغريسى نين ايچينده يازديغى زندان شعرلرينين بيرينده  بئله دئيير:

 

باخيرام گئجه يه دمير مفتيل لرين داليندان                           

و هر ياندان ايناميم باسقى لارلا توشلاناراق                              

         قلبيم ان اوزاق اولدوزلارلا، بيرليكده چيرپينير.                            

 

بو اونون دونيا گؤروشونون گئنيشليگينى، گؤزل شكيلده ايفاده ائله يير. زندانا عايد اولان شعرلرى، ناظمين حبسه دوشنه بعضى نصيحت لر شعرينين سونو ايله، سون وئريريك:

 

ايچريده اون ايل، اون بئش ايل                            

داهادا آرتيق حتى                                            

گئچيريلمز دگيل،                                                      

گئچيريلير،     

قارالماسين گره كدير                                         

 سول مه مه نين آلتيندا كى جواهير...                              

 زندان حياتيندان سؤز گئدنده، بير بؤيوك حقيقتى ده سؤيله مك لازيمدير كى، بو حيات هر شئى دن قاباق، ناظمين، رئال حياتين مختلف واريانت لاريله واسطه سيز تانيشليغينا سبب اولموش و اونون شعر ديلينه صيقل وئرميشدير. زنداندا كى كند آداملارىنين اؤزلرينه مخصوص اولان سرگذشت لرى، اونلاردا اولان اخلاقى خصوصيتلر، ناظمه آنادولونو بيرينجى كره اولاراق، دريندن تانيتميش و اونون خيال قارتالينا، يئنى بير سما و يئنى اوچوش ميدانى آچميشدير. زندان محيطينده، هر كيچيك حادثه، هر يئنى تانيشليق، هر يئنى  سؤز، خاطيره و... ناظمين الهام منبعينه چئوريلميش و بلاواسطه گؤزل شعرلرين يارانماسينا سبب اولموشدور.او زنداندا اولاركن، چوخلى اثرلر يازميش، ترجمه ائتميش و باشقا آدلاريلا چاپا يئتيرميشدير.

     ناظم حكمتين زندان شعرلرى انساندا شاختالى قيشدا، باهارطراوتين، قارا ظلمتلرده، آيدين افق لارى و مبارزه نين ان سارسيديجى چاغلاريندا، غلبه و ظفرسئوينجى نى خاطيرلادير و داردا قالميش انساندا، اميد، اينام و جسارت يارالديب و دنيزلرين تلاطومونده، بير پارلاق ماياغ كيمى، اونى، فيرتينالاردان قورتارير!

 

ناظمين شعرلرينده وطن حسرتی

 ناظمين ايللر اوزونو اوره گينى سيخان شئى لردن بيريده، اوندا ريشه آتيب بؤيوين و هر زامان داهادا گوجله نن وطن حسرتى اولموشدور. او نه تك بوتون غربتده ياشايان انسانلار كيمى، هر داغى، دره نى و گؤزه ل منظره نى گؤره رك، كؤوره ليب و دوغما وطنى يادينا دوشوردو، بلكه بونلاردان علاوه، وطن كلمه سى اونا باشقا بير زادى دا خاطيرلاديردى: حيات يولداشى منورى و اوغلو ممدى. اونلارين يادي و خاطيره سى ناظمى هيچ زامان بوراخماميش و ناظم، شعرلرينين بؤيوك بير حصه سينى منوره و ممده حصر ائتميشدير. او انترناسيوناليستى علاقه لره يوكسك قيمت وئره رك، اؤزونون ايلك ياراديجيليق آدديملاريندان باشلاياراق، سونونجو شعرينه قدر، اؤز يوردونو سئون آلوولو وطن پرور كيمى چيخيش ائتميشدير. شورالار اتفاقيندا بؤيوك سايغى لارلا قارشيلانسادا، دونيا اؤزه رينده هر اؤلكه ده اولماسى او اؤلكه يه سونسوز افتخار سايلسادا، او هر زامان و هر شرايطده اؤزونو تورك و تورك خلقينه منسوب بير انسان و شاعر بيليردى! دونيانين هاراسيندا ايسه، توركيه نى بير دنيز حساب ائديردى.  

ناطيم ايكينجى مهاجرتيندن سونرا توركيه يه قاييداندا بو احساسى ۱۹۲۷ تاريخلى حسرت آدلى بير شعرينده نه گؤزل ايفاده ائتميشدير:

 

 ...من سولاردا باتان بير ايشيق كيمى                   

 سولاردا سؤنمك ايسته ييرم                       

دنيزه دؤنمك ايسته ييرم!..                        

 

بو شعر ۲۵ ياشيندا ناظمين،  وطنه گئرى دؤندوگونده و آنا وطنى گؤرمك اشتياقى ايله يازيلميشدير؛ ۳۱ ايل سونرا، وطنه قاييتما احتمالى لاپ آزالديغى زامان، ناظم سونسوز حسرت ايله بو سطيرلرى قلمه آلميشدير:

 

مملكتيم، مملكتيم، مملكتيم،                       

نه كاسكتيم قالدى سنين اورا ايشي                                

نه يوللارينى داشيميش آياق قابيم                        

سون جيليتقاندا اگنيمده جيريلدى چوخدان...    

سن ايندى يالنيز ساچيمين آغيندا                         

                            اوره گيمين سكته سينده،

آلنيمين قيريشلارينداسان مملكتيم...                        

 

ناظمين وطنيندن آيريليغى چوخ اوزونا چكميش،  توركيه ده سياسى وضعيت گونو ـ گوندن خرابلاشميش، اونون حيات يولداشينا و اوغلونا مسافرت اجازه سى وئريلمه ميش و آيريليق هر زامان اونو هده له ميشدير:

 

قاچيرام آيريليق قووالايير منى                       

يولو يوخ اليندن قورتولمانين            

ديزلريم كسيلدى ييخيلاجاغام....

....آيريليق آراميزدا بير كؤرپو          

قيلدان اينجه، قيلينجدان ايتى...               

 

و ائله بو آيريليغين اوجونداندير كى ناظم فغانه گلميش:

          

           نه لرى آليب ـ گؤتورمه دى مندن آيريليق               

           كيلومترلرله اميد، تن لارلا كدر                 

           داراديغيم ساچلار، سيخديغيم اللر...            

 

ناظمده خصوصا" بلغارستانين وارنا شهرى، بام ـ باشقا حس لرين يارانماسينا سبب اولموشدور. او وارنا دا اولاركن عينا" استانبولدا اولدوغونو حس ائله ميش و بوتون آغريلا سؤيله ميشدير:

 

بو وارنا دلى ائتدى منى         

                            ديوانه ائتدى...                                      

 

و يا وارنا دان اوزونو استانبولا توتاراق، اوغلو ممدى چاغيرميش:

 

قارشى ساحل مملكت،                            

            سسله نيرم وارنادان،                                                                              ائشيديرمى سن؟                                                        

  ممت، ممت!                    

        

قارا دنيز آخير دورمادان،                       

       دلى حسرت، دلى حسرت،                                 

         اوغلوم، سنى سسله ييرم،                                                             ائشيديرمى سن؟                                                  

  ممت، ممت!   

 

ناظم حكمت عمرونون ۱۶ـ ۱۵ايلينى توركيه دن اوزاقدا كئچيرميشدير؛ يالنيز سونونجو آيريليغى ۱۳ ايل چكميش و تاسفله او بير داها مملكتى نين اوزونو گؤرمه ميشدي. ناظماوتوبيوگرافى شعرينده آيريليق لاردان و حسرت لردن بئله سؤز آچير:

كيمى اوتلارين، كيمى باليق لارين چئشيدلرينى بيلير

                                                من آيريليق لارين

كيمى ازبر سايار اولدوزلارين آدين

                                               من حسرت لرين!

 

ناظم حكمتين شعرينين بعضى خصوصيت لرى 

 ناظم حكمتين شعرى، تورك ادبياتيندا تك باشينا، بير مرحله ني تشكيل ائدير؛ عثمانلي دورونون سون ايللرينده يئني چي شاعرلرين آچديغي ايز ايله باشلانان بو مرحله، عروض شعرينين گؤزه لليك لريله، هجا وزنينين تورك ديلينه اويغونلوق لاريلا بيرليكده، معاصر ادبي ـ بديعي موضوع لاري، اينجه و گؤزه ل بير ديلده اجتماعياتا چاتديرماغي اؤزونون جدي وظيفه سي سانيردي. ناظم بيرينجي كره اولاراق بو جيغيري آچميشدير. دئمك اولار كي، ناظمين شعرى تورك ادبياتيندا، هم ديلجه ، هم شكيلجه و هم مضمونجا يئنىدير.

اونون شعرينين ديلى، حكايت سؤيله مه، دانيشيق و ادبى ديللرينين، بيرى ـ بيريله قووشوب، صيقل تاپيب و يوكسه لمه سيندن عمله گلميشدير. ناظمين اؤز دئديگينه گؤره،

شعريمده ليريكا گئت به گئت قووتله ندي، قافيه لر يوموشالدي، ديل،   شاعرين بير نفرله يا خود بير نئچه نفرله ياواش سسله دانيشماسى اولدو!..(۲)

 و بو اونو عثمانلى دورونون عجيب ـ غريب و دربارى ديلى ايله مقايسه ده، باشقا بير سويه يه چاتديرميشدير.

حقيقتا" عروض شعرينين دورت نالا چاپديغى بير دؤرده، عثمانلى ديلينين جامعه نين چتينليگلرينى و وضعيتينى ايضاح ائله مكدن عاجز اولان بير دورومدا، جمعيت، شعرين محتواسى و شكلى ايله ياناشى، يئنى بير ديل (دئييم طرزي) طلب ائديردى. بو ديل بير پروسه نين ايچينده ناظمين شعرلرينده يارانميشدير.

اما شكله گلديكده، ناظمين ديوان شعرينه تسلطى سايه سينده، اونون ايلك شعرلرينده، شعرده كى گيزلى وزن و اويغون قافيه لر، شعره بير ريتميك و لريك ماهيت وئرميشدير.

 

آتلى لار، آتلى لار، قيزيل آتلى لار،                    

                  آتلارى روزگار قاناتلى لار،                                                  آتلارى روزگار!..

آتلارى...    

  آت...                                     

روزگار قاناتلى آتلى لار كيمى كئچدى حيات!

      

بو شعرلرده، بيرنجى نوبه ده گؤزه چيرپان، اونلارين هجا وزنينده اولماقلاريدير. هجا وزنى ايله تورك شعرينين آراسيندا بير نوع دوغماليق واردير. بو خصوصيتله،  بو شعرلر اؤزلرينده شعر عنصرون داشيماقلا برابر، شعار حالتى تاپيردى. بونلار ناظمين دئديگينه گؤره، او زامانين طلبلري اساسيندا، اوجا سسله اوخوماق اوچون يازيلميشلار. اما بوتون شكيللر ايچينده اويغون شكلى تاپماق، طبيعتا" ناظمين دهاسينا مربوط اولان بير شئى دير! البته سونرالار جامعه ده وضعيت دئييشيلميش و طبيعتا" ناظمين شعرينين ديلي داها شعار حالتيندن اوزاقلاشيب و پيچيلداماغا چئوريله رك، باشقا شكيل تاپميشدي. شكل باره سينده سؤزو، ناظمين گؤزل بير ايفاده سيله بيتيريريك:

شخصا" اؤزومسه، شكلي ائله سينه مضمونا اويدورماق ايسته ييرم كي، شيل مضمونو بير قات داها ايضاح ائله سين، اما اؤزو يعني شيل بللي اولماسين. گؤزل بير قادين قيچيني بير قات داها گؤزللـشديرن، فقط اؤزو بللي اولمايان اينجه بير جوراب كيمي. بو بوگون بگه نديگيم شكيلدير، اما البته كي، صاباح رنگارنگ شكيللري ده ترجيح ائده بيله رم.(۳)

 

ناظمين فيكرينجه شعر هر جوره يازيلا بيلر: وزنلى ـ وزنسيز، قافيه لى ـ قافيه سيز، چيغيراراق ـ پيچيلداياراق! اما نئجه يازيليرسا، يازيلسين شعرده گرگدير شعريت دالغالانيب، اؤزونه لايق شكل تاپسين! فقط مضمون ايله شكلين آراسيندا علاقه گرگدير او قدر اويغون اولسون كى، هيچ بيرى يالنيزليقدا، شعرى تام معناسيندا گؤسته ره بيلمه سين!

ناظم، شعرين شكلى ايله علاقه دار، تورك ادبياتيندا، تورك شعرينده بيرينجى دفعه اولاراق، چوخ جدى و يئنى قدم لر گؤتورموشدور. او عروض شعرينين تام اينجه ليكلرينى بيله رك، او زامان كى فرانسه شعرينين يئنى فورملاريلا ماراقلاناراق، و هاميسيندان مهم شوروي شعرينين  تاثيرى آلتيندا، ايلك يئنى شعرلرينى يازميشدير. بير مهم عامل ده، يئنى شعرين انكشافيندا، رئال حيات ايله تانيشليق اولموشدور. ناظم بو حياتى اؤز شعرينده تكرار ايله ين زامان، اونا مخصوص شكل، اونا مخصوص دئييم طرزى تاپماق مجبوريتينده قالميشدير. چونكى قديم عروض وزنى بو رئال حياتى تام شكلينده گؤسترمكدن عاجز ايدى. ناظمين خيال قارتالى يئنى بير سما آختاريردى.

مضمونجا اونون ايلك الهامچى سى رئال حيات اولموشدور؛ ناظم حكمت اوچون شعر، هيچ زامان ساده بير مشغوليت اولماميش؛ او سوزون اصل معناسيندا اوز شعرلرينده ياشاميشدير. بيرجوره كى چوخ جسارتله دئمك اولار كى، ناظمين ياشايشيندا ائله بير شئى يوخدور كى اؤز عكس صداسينى اونون قابليت لى شعرلرينده تاپماسين! ذكريا سرتل ماوى گوزلو دئو كتابينين مقدمه سينده نه قدر گوزل سويله ميشدير:

منجه ناظم حكمتين حياتى ان ياخشى شعرلريندن ايزله نه بيلر. چونكى ناظم حياتيندا كى بوتون حادثه لرى شعرلرينده عكس ائله يير. شخصى و سياسى هيچ بير حادثه يوخدور كى اونو، ناظمين شعرلرينده تاپماق اولماسين؛ بو سببله ايلك شعريندن سون شعرينه قدر، ..... نه اوچون، نه واخت و هانسى تاثيرلر آلتيندا يازديغينى تاپا بيله ريك... اونون شعرلرينده هر واخت ياشاديغي تاريخين و گئچيرتديگي حياتين، او زامان كى دويغو و دوشونجه لرينين ايزى واردير. بو ايزى تاپا بيلسك، هم شعرلرينى و هم ناظمى داها ياخشى آنلاييب، ناظمين فکر و دويغو عالمينه داخل اولا بيلريك.(۴)

ناظمين شعرلرينده، رئال حياتين اضطرابلارى، چيرپينتى لارى و هيجانلارى، ائله اوزونون عكس صداسينى تاپير كى، بعضا تاريخ كيمى گورونور؛ سوسياليستى رئاليزم ناظمين اثرلرينين هر سطيرينده دالغالانير! لاپ اول شعرلرينين بيرينده، آجلارين گؤز ببكلرى شعرينده وضعيتى بئله تصوير ائدير:

 

كيمى

 سوموك ديزلرينه ووراراق

                         يومورو

                        بير قارين داشيير!

كيمى

                    درى...درى ياشايير...

 

بو بدبخت انسانلاردان، بو آج انسانلاردان، بو زاواللي انسانلاردان مدافعه و اونلارين طالعيني اؤز شعرينده عكس ائتمك، ناظم ياراديجيليغينين باش وظيفه سي ساييلير و بو ايش اونون عمرو بويونجا داوام تاپير. او ۱۹۵۸ ده يازديغي بير شعرينده بئله سؤيله يير:

 

....چؤره ك بؤيوك انسانليقدان باشقا هر كسه يئتر،

دويوده ائله،

شكرده ائله،

قماش دا ائله،

كتاب دا ائله،

بؤيوك انسانليقدان باشقا هر كسه يئتر.

بؤيوك انسانليغين تورپاغيندا كؤلگه يوخ،

كوچه سينده چراغ،

پنجره سينده جام،

اما اميدي وار بؤيوك انسانليغين

اميدسيز ياشاماز.

        

  ناظمين شعرينده اسير اولوركن آزادليغا دوغرو مبارزه، غربتده ياشاركن وطن حسرتي ايله دؤيونمك، بؤيوك انسانليغا سون سوز عشق، عدالتلي بير گله جك اوچون مبارزه و... مكمل شكلينده يئر دوتموشدور اونون شعرينين باش موضوعسو انساندير! او اؤز شعرينده انسانا خاص اولان هر شئى دن دانيشير؛ سئودا دان، باريش دان، اؤلومدن، ياشاييش دان، سئوينج دن، كدر دن، مبارزه دن، اميد دن سؤز آچير. ناظم اؤزو بو مسئله يه داير نه گؤزل سؤيله ميشدير:ايسته ييرم هر شئى كى انسانا مخصوص دير، منيم شعريمه ده مخصوص اولسون! ايسته ييرم اوخوجوم منده يا خود بيزده بوتون دويغولارينين ايفاده سيني تاپا بيلسين(۵) او ايسته يير كى، اؤزونده اولان بوتون انسانى حس لرى و دوشونجه لرى، شعرى نين واسطه سيله اوخوجوسيله پايلاشسين! او هر شئي دن اول، گله جگه اميد دولو حسلرله، اوخوجونو مبارزه يه چاغيرير!  

احد واحدی ـ پاييز ۱۳۸۲

 

------------

(۱) ـ ذكريا سرتل، ماوي گؤزلو دئو، ص. ۲۵۳

(۲) ـ ناظم حكمت ـ بوتون اثرلري ـ بلغارستان چاپي ـ مقدمه ص ۱۷

(۳) ـ همان يئر ـ ص ۱۹

(۴) ـ ذكريا سرتل ماوى گوزلو دئو مقدمه

(۵) ـ ناظم حكمت ـ بوتون اثرلري ـ بلغارستان چاپي ـ مقدمه ـ ص ۲۳

نسخه قابل چاپ

   
   

   
 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.