آذربایجان

 

 
  ►►► سیاست اجتماعی ملی بین الملل تاریخ  
 

 

محمدعلي موحد

سه مقاله در باره زبان تركي*
از:
تورخان گنجه اي

لندن دفتر خاك 1998

تورخان گنجه اي در پايان دوره دبيرستان از تبريز به استانبول رفت و پس از تكميل تحصيلات به تدريس در دانشگاههاي آلمان و ايتاليا پرداخت و از چهل سال پيش رحل اقامت در انگلستان افكند. او نخستين ايراني است كه بر حسب مدارج معين در دانشگاههاي انگليس رسما به درجه استادي زبان فارسي رسيد. آثار قلمي او با ترجمه كتاب محاكمه اللغتين امير عليشير نوايي وزير نامدار سلطان حسين بايقرا آغاز مي شود كه به سال 1327 در تهران به چاپ رسيد. موضوع اين كتاب مقايسه تواناييهاي دو زبان فارسي و تركي است** و تورخان از آن پس مطالعات خود را در زمينه تحولات و سير تاريخي ارتباطات آن دو زبان دنبال كرد و در دانشگاه لندن (مدرسه مطالعات شرقي و افريقايي) نيز سمت استادي فارسي و تركي را توام داشت.

تورخان محققي است بسيار خوان و اندك نويس. از زمره توانگراني كه به قول سعدي ابر آذارند و نمي بارند، بير مركب استطاعت سوارند ونمي رانند. نوشته هايش در مقايسه با وسعت اطلاعاتش و فراخناي ميدان مطالعات و گستردگي افق ذهني وي اندك مي نمايد. تورخان جز در حيطه تخصصي خود نمي نويسد و در آن حيطه نيز آنگاه دست به قلم مي برد كه حرفي تازه براي گفتن داشته باشد. هر مقاله بسيار كوتاه وي حاصل مدتها تكاپو و ممارست و دقت است. خواننده مي تواند مطمئن باشد كه مولف همه نوشته هاي اسلاف خود را ديده است و حالا مي خواهد چيزي بر آن بيفزايد. نوشته هاي تورخان گنجه اي بيشتر بزبانهاي ايتاليايي و آلماني و انگليسي و تركي است كه فهرستي از آنها را در پايان همين رساله كوچك سه مقاله آورده اند.

از سه مقاله كه اين چند سطر به بهانه معرفي آن نوشته مي شود، عنوان نخستين {تركي در شعر فارسي پيش از دوران مغول} است. اصل انگليسی اين مقاله در {مجله مطالعات شرقي و افريقايي لندن} به چاپ رسيده و ترجمه فارسي آن نيز يه قلم ماشاللـه آجوداني در مجله {فصل كتاب} (لندن 1990) انتشار يافته بود. عنوان مقاله دوم {كلمات و عبارات تركي در ديوان كبير مولانا جلال الدين محمد مشهور به مولوي} تنها مقاله مستقل اين مجموعه است كه ترجمه نيست. مقاله سوم، {زبان تركي در دربار صفويه در اصفهان} نيز پيشتر در نشريه Turcica بچاپ رسيده و برگردان فارسي آن به قلم خود مولف در مجله فصل كتاب (لندن 1993) انتشار يافته بود. از مهمترين كارهاي تورخان گنجه اي تصحيح و چاپ انتقادي ديوان شاه اسمعيل صفوي است كه در سال 1959 از سوي دانشگاه ناپل به چاپ رسيد. قرار بود اين ديوان جلد دومي نيز مشتمل بر ملاحظات و تعليقات مصحح را در پي داشته باشد كه اين وعده تا كنون وفا نشده است. ما انتشار همين مجموعه كوچك سه مقاله را به فال نيك مي گيريم و اميدواريم حالا كه همت سلسله جنبان اين محقق غربت آشنا شده است از اين پس نوشته هاي بيشتري از او در اختيار دانشجويان و پؤوهندگان كه كمتر به نشريه هاي تخصص خارج از ايران دسترسي دارند گذارده شود.

دكتر محمد علي موحد

ــــــــــــــــــــــ

* اين نوشته دانشمند محترم آقاي محمدعلي موحد از {جهان كتاب} عينا نقل شد.

** اگر دقيق تر گفته شود اين كتاب مقايسه توانمنديهاي دو زبان تركي و فارسي و تلاش براي اثبات گستردگي امكانات زبان تركي در مقايسه با زبان فارسي است. آذ.

نقل شد از: آذربایجان- نشريه آزاديخواهان آذربايجان، شماره 1، مهر 87

نسخه قابل چاپ

   
   

   
 

ذربایجان" دا یازیلان مطلب لردن باشفا سایت لار ویایینلاردا فایدالانماق،
 یالنیز یازیچی، ترجمه چی و قایناق آ
دلارینی چکمکله آزادیر.